کتاب معماری اسلامی (نشر سوره مهر)

کتاب معماری اسلامی اثر اولگ گرابر و دیگر پژوهشگران برجسته این حوزه

این کتاب با ترجمه‌ای دقیق و پژوهشی توسط اکرم قیطاسی، در اختیار مخاطبان فارسی‌زبان قرار گرفته است. این کتاب که در قطع وزیری و با کاغذ تحریر منتشر شده، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین آثار در حوزه معماری جهان اسلام به شمار می‌آید و می‌ کوشد تا با نگاهی تاریخی، تحلیلی و تطبیقی، به بررسی و شناخت ابعاد گوناگون این میراث عظیم فرهنگی و هنری بپردازد.

آنچه این اثر را از دیگر کتاب‌های مشابه متمایز می‌سازد، رویکرد چندوجهی و میان‌رشته‌ای مؤلفان آن است؛ اولگ گرابر به عنوان یکی از برجسته‌ترین پژوهشگران هنر و معماری اسلامی در جهان، به همراه همکاران خود، معماری اسلامی را نه صرفاً مجموعه‌ای از بناها و سازه‌ها، بلکه به‌مثابه زبانی نمادین و سرشار از معنا می‌نگرند که در پس هر ستون، گنبد، ایوان و تزیین آن، جهانی از مفاهیم دینی، عرفانی، فلسفی، اجتماعی و سیاسی نهفته است.

کتاب با مروری بر تاریخچه معماری اسلامی از آغاز شکل‌گیری تا دوره‌های مختلف شکوفایی و افول آن آغاز می‌شود و سپس به بررسی نظام‌مند گونه‌های مختلف معماری اسلامی از مساجد و مدارس تا کاخ‌ها، کاروانسراها، بازارها، آرامگاه‌ها و بناهای عام‌المنفعه می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه هر یک از این بناها در بستر تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی خود، به تجلی معنا و بیان مفاهیم عمیق انسانی و الهی پرداخته‌اند. از دیگر ویژگی‌های برجسته این کتاب، نگاه تطبیقی و تحلیل فضایی مؤلفان است؛ آنان با مقایسه معماری اسلامی در سرزمین‌ها و دوره‌های مختلف از اسپانیا و شمال آفریقا تا خاورمیانه، ایران، آسیای مرکزی و هند، نشان می‌دهند که چگونه معماری اسلامی با وجود تنوع بی‌نظیر سبک‌ها، مصالح و تزیینات، از وحدتی درونی و معنوی برخوردار است که آن را از سایر معماری‌های جهان متمایز می‌سازد.

کتاب همچنین به بررسی مبانی نظری معماری اسلامی از جمله تأثیر قرآن، سنت نبوی، عرفان و فلسفه اسلامی بر فرم و فضای بناها می‌پردازد و مفاهیمی چون نور، هندسه، توازن، سلسله‌مراتب، تقدس و تعالی را در معماری اسلامی تحلیل می‌کند. از مباحث تاریخی و باستان‌شناسی تا تحلیل‌های زیبایی‌شناختی و نمادشناختی، این کتاب با نگاهی جامع و موشکافانه، تصویری کامل از معماری اسلامی به‌عنوان آیینه‌ای تمام‌نما از باورها، ارزش‌ها و آرمان‌های مسلمانان در طول تاریخ ارائه می‌دهد.

زبان علمی و ساختار منظم کتاب، به‌همراه تصاویر متعدد و نقشه‌های دقیق از بناهای شاخص معماری اسلامی، درک مفاهیم عمیق را برای مخاطبان با هر سطح از دانش امکان‌پذیر می‌سازد و از دانشجویان و پژوهشگران تا معماران، هنرمندان و تمامی علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ اسلامی می‌توانند از این اثر ارزشمند بهره‌مند شوند.

معماری اسلامی افزون بر جنبه‌های پژوهشی و آموزشی، اثری است که به عمق معماری اسلامی راه می‌برد و مخاطب را با رازها و ظرایف آن آشنا می‌سازد و نشان می‌دهد که چگونه معماری در تمدن اسلامی از مرزهای کارکردی فراتر رفته و به هنری مقدس و ابزاری برای تجلی جمال الهی تبدیل شده است.

این کتاب با برخورداری از رویکردی میان‌رشته‌ای، ساختاری منظم و نگاهی جامع‌نگر به معماری اسلامی، می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در ارتقای دانش نظری و شناخت عمیق‌تر از معماری ایرانی-اسلامی ایفا کند و دریچه‌های تازه‌ای به روی علاقه‌مندان به این عرصه بگشاید.