کتاب یاغیان خراسان (چاپ و نشر نظر)

کتاب یاغیان خراسان بهمن کیارستمی

خراسان، این سرزمین پهناور و اسرارآمیز، همواره در تاریخ ایران، مهد شورش‌ها، عصیان‌ها و جنبش‌هایِ اجتماعیِ بزرگی بوده است. از روزگارِ کهن تا دوران معاصر، این خطه، نه تنها زادگاه اندیشمندان و عارفان، که خاستگاه یاغیانی بوده که در برابرِ ظلم، بی‌عدالتی و استبداد، علمِ اعتراض برافراشته‌اند.

کتاب «یاغیان خراسان»، گردآورده‌ی بهمن کیارستمی و با پژوهشِ آناهیتا ناهید، تلاشی است برای بازشناسی و روایتِ این چهره‌هایِ سرکش و تأثیرگذار؛ مردمانی که با شورش و عصیانِ خود، مسیر تاریخ را دستخوشِ دگرگونی‌هایی بنیادین ساخته‌اند. این اثر، با قطعی خشتیِ بزرگ و کاغذی گلاسه، در ۱۳۲ صفحه، روایتگرِ داستان‌هاییست از دل کویر و کوهستانِ خراسان؛ از شورشیانِ دهقان و پیشه‌وران ستیزنده تا روشنفکران و مبارزانی که در دوره‌های مختلفِ تاریخی، علیه حاکمان جور و ستم، قیام کردند.

هر فصل از این کتاب، پنجره‌ایست به سوی یکی از این شخصیت‌هایِ یاغی و جریان‌های اجتماعیِ پرشور و التهاب‌آمیزی که در بستر جغرافیایی و فرهنگی خراسان شکل گرفته‌اند. بهمن کیارستمی، با گردآوریِ اسناد، تصاویر و روایت‌های تاریخیِ کمترشنیده‌شده، توانسته است تصویری چندوجهی و پویا از این یاغیان ترسیم کند. او نه در پی قضاوت، که در جست‌وجویِ درکِ زمینه‌ها و انگیزه‌هایِ این شورش‌هاست؛ تا نشان دهد که هر عصیان، ریشه در ناعدالتیِ اجتماعی، فقر، یا سرکوب فرهنگی داشته و چهره‌های این یاغیان، اغلب، آینه‌ای تمام‌نما از آرمان‌خواهیِ مردمانِ ستمدیده‌ی آن دیار بوده‌اند. پژوهشِ آناهیتا ناهید نیز، با رویکردی موشکافانه و مستند، به تحلیلِ ابعادِ گوناگونِ هر قیام و پیامدهایِ آن در بستر تاریخِ ایران می پردازد.

آنچه این کتاب را از دیگر آثارِ تاریخیِ هم‌گونه متمایز می‌سازد، نگاهِ هنری و بصریِ آن است. بهره‌گیری از تصاویرِ نفیس، نقشه‌هایِ تاریخی، و مستندات دیداری، روایتِ کتاب را از یک متنِ صرفاً تاریخی به یک تجربه‌ی چندحسی و تأمل‌برانگیز تبدیل کرده است. مخاطب، با ورق‌زدنِ صفحاتِ این کتاب، نه تنها با نام‌ها و رویدادها آشنا می‌شود، بلکه فضای آن دوران، هیجانِ شورش‌ها و عواقب تلخ و شیرینِ آن‌ها را از نزدیک لمس می‌کند.

«یاغیان خراسان» همچنین پاسخیست به این پرسش که چگونه می‌توان از دلِ تاریخِ سرخ و پرغوغا، برای امروز و فردا درس گرفت. یاغی‌گری، در این روایت، نه یک صفتِ منفی، که نمادی از خواستِ آزادی، عدالت و تغییر اجتماعیست. این کتاب، یادآوریست که همیشه، در اعماقِ تاریخ، کسانی بوده‌اند که از ایستادن در برابرِ ستم هراسی نداشته‌اند و با شورش خود، افق‌هایِ تازه‌ای بر رویِ آینده گشوده‌اند.

این اثرِ ارزشمند و چشم‌نواز، از سوی انتشارات چاپ و نشر نظر منتشر شده و برای تمامیِ علاقه‌مندان به تاریخِ اجتماعیِ ایران، پژوهشگرانِ حوزه‌ی جامعه‌شناسیِ تاریخی، و همچنین هر کسی که دل در گروِ شناختِ چهره‌هایِ کمترشناخته‌شده‌ی این سرزمین دارد، کتابی غنی، پرمعنا و شایسته‌ی مطالعه خواهد بود.