کتاب جستارهایی در عکاسی و خاطره (نشر کتاب پرگار)

کتاب جستارهایی در عکاسی و خاطره اثر دیوید بیت، آنت کون، خوزه ون دایک، پاتریشیا پریتیوبلانکو

آیا یک عکس می‌تواند «خاطره» را نجات دهد یا آن را تحریف می‌کند؟ آیا «آلبوم خانوادگی» روایتگر حقیقت است یا «اسطوره‌سازی» از گذشته؟ کتاب پیشِ رو، «جستارهایی در عکاسی و خاطره»، مجموعه‌ای است بی‌نظیر از اندیشه‌های دیوید بیت، آنت کون، خوزه ون دایک و پاتریشیا پریتیوبلانکو، با ترجمهٔ مشترک الهام پیامنی و یوسف زینال‌زاده.

این اثر ارزشمند در قطع رقعی، ۱۶۴ صفحه و با کاغذ بالکی توسط انتشارات کتاب پرگار منتشر شده و دریچه‌ای تازه به «رابطهٔ عکاسی با حافظهٔ فردی و جمعی» می‌گشاید. «عکاسی» از بدو تولد با «مرگ»، «زمان» و «فراموشی» گره خورده است. هر عکس، «بازنمایی» از «لحظه‌ای» است که دیگر تکرار نخواهد شد.

اما آیا این «بازنمایی» وفادار است یا «خاطره» را «بازآفرینی» و حتی «جعل» می‌کند؟ مؤلفان این جستارها، هر یک از زاویه‌ای متفاوت، به «نقش عکس در ساخت خاطره»، «ترومای بصری»، «عکاسی و سوگواری»، «آرشیو خانوادگی به مثابه متن روایی» و «سیاست‌های حافظه در تصاویر جمعی» پرداخته‌اند. یکی از نقاط قوت این کتاب، تنوع رویکردهای نظری آن است؛ از «روانکاوی» و «نشانه‌شناسی» گرفته تا «مطالعات فرهنگی» و «تاریخ‌شناسی بصری».

الهام پیامنی و یوسف زینال‌زاده با ترجمه‌ای روان و امانتدارانه، این مفاهیم پیچیده را برای مخاطب فارسی‌زبان قابل‌دسترس ساخته‌اند. خواننده در این نوبت چاپ اول با پرسش‌هایی بنیادین روبرو می‌شود: چرا برخی عکس‌ها برای همیشه در ذهن می‌مانند؟ چگونه یک «تصویر» می‌تواند «خاطرهٔ جمعی» یک ملت را شکل دهد؟ آیا «دوربین» ابزاری برای «تسخیر گذشته» است یا «ساخت آن»؟ با «جلد شومیز» و «کاغذ بالکی» مرغوب، مطالعهٔ این کتاب تجربه‌ای لذت‌بخش و اندیشناک را برای مخاطب رقم می‌زند.

این اثر به تمام «پژوهشگران مطالعات حافظه»، «جامعه‌شناسان»، «روانشناسان بالینی»، «فیلم‌سازان مستند»، «عکاسان هنری» و تمام کسانی که به «رابطهٔ تصویر و زمان» علاقه دارند، اکیداً توصیه می‌شود.

«جستارهایی در عکاسی و خاطره» فقط یک کتاب آکادمیک نیست؛ آینه‌ای است به سوی «گذشتهٔ شخصی و جمعی» ما. چون هر عکس، «قابی» است که «خاطره» در آن زندانی یا آزاد می‌شود.