کتاب مکتب عکاسی دوسلدورف: بررسی و تجزیه و تحلیل آثار هیلا و برند بِکِر (نشر کتاب پرگار)

کتاب مکتب عکاسی دوسلدورف اثر صالحه خوانساری 

عکاسی در سدهٔ بیستم بیش از آنکه یک هنر صرفاً ثبت‌گرایانه باشد، به عرصه‌ای برای تأمل، مفهوم‌سازی و بازتعریف واقعیت تبدیل شد. در این میان، مکتب عکاسی دوسلدورف همچون نقطهٔ عطفی تاریخی، مرزهای میان مستندنگاری و هنر مفهومی را درنوردید. کتاب حاضر با عنوان «مکتب عکاسی دوسلدورف: بررسی و تجزیه و تحلیل آثار هیلا و برند بکر» نوشتهٔ صالحه خوانساری، یکی از معدود منابع تخصصی به زبان فارسی است که به کالبدشکافی دقیق این جریان اثرگذار می‌پردازد.

انتشارات کتاب پرگار این اثر را در قطع رقعی و با جلد شومیز و کاغذ بالکی روانهٔ بازار کرده است؛ ویژگی‌ای که مطالعهٔ مکرر و یادداشت‌برداری روی آن را برای دانشجویان، پژوهشگران و عکاسان حرفه‌ای آسان می‌سازد. نقطهٔ ثقل این کتاب، بررسی آثار زوج هنری برجسته یعنی هیلا و برند بکر است؛ نام‌هایی که پیوندی ناگسستنی با به اصطلاح «سبک بکر» دارند.

آن‌ها با ثبت سوژه‌هایی به ظاهر ساده و صنعتی همچون برج‌های هوازدگی، کوره‌های فولادسازی، کلوخ‌شکن‌ها و خانه‌های کارگری در آلمان، روایتی تازه از عکاسی نوع‌محور خلق کردند. این کتاب کوشیده است تا از طریق تجزیه و تحلیل روشمند آثار بکرها، نشان دهد چگونه نگاه سرد، بی‌آلایش و نظام‌مند آن‌ها بر نسل بعدی شاگردان مکتب دوسلدورف  از آندریاس گورسکی تا توماس روف و کاندیدا هوفر تأثیری شگرف بر جای گذاشت.

یکی از نقاط قوت اثر خوانساری، توجه همزمان به جنبه‌های زیبایی‌شناختی و جامعه‌شناختی عکس‌هاست. خواننده در این کتاب نه تنها با ویژگی‌های فنی همچون استفاده از نور طبیعی، نمای روبه‌رو و قاب‌بندی ثابت آشنا می‌شود، بلکه درمی‌یابد که چرا این زوج هنری معماری صنعتی رو به زوال آلمان پس از جنگ را به مثابه یادمان‌هایی از دوران مدرن دسته‌بندی کردند. این رویکرد تحلیلی، کتاب را از یک مرجع صرفاً تاریخ هنر فراتر می‌برد و آن را به ابزاری تفکربرانگیز برای هنرمندان امروز تبدیل می‌کند.

با ۱۶۴ صفحه محتوای فشرده و مفید، مؤلفه‌هایی چون «بررسی نظام‌مند»، «تجزیه و تحلیل تطبیقی» و «واکاوی مفهومی» ستون‌های اصلی فصل‌های کتاب را تشکیل می‌دهند. صالحه خوانساری با زبانی روان اما دقیق، مخاطب را از شکل‌گیری کلاس‌های درس برنیس و بکر در آکادمی هنرهای زیبای دوسلدورف تا تأثیرات جهانی این مکتب پیش می‌برد. نکتهٔ قابل توجه آنکه این دومین نوبت چاپ اثر است؛ استقبالی که نشان از خلأ وجود چنین منبعی در بازار نشر تخصصی ایران دارد.

اگر به دنبال درک لایه‌های پنهان عکاسی آلمانی، تفاوت عکاسی مستند با عکاسی مفهومی، یا ریشه‌های جنبش تصویر عکاسی جدید هستید، این کتاب پنجره‌ای روشن به جهان کم‌کلام اما پرمعنای آثار هیلا و برند بکر می‌گشاید. بدون افتادن در دام تکراری‌گویی‌های رایج، خوانساری موفق شده است پرتره‌ای دقیق، موشکافانه و البته خواندنی از یکی از تأثیرگذارترین جریان‌های هنری اواخر قرن بیستم ارائه دهد.

در پایان مطالعه این کتاب، دیگر به عکاسی نه به عنوان ثبت آنی لحظات، بلکه به مثابه سیستمی از نشانه‌ها، تکرارها و تفاوت‌های معنادار نگاه خواهید کرد.