کتاب ارسی، پنجره های رو به نور (نشر سمت)

کتاب ارسی، پنجره های رو به نور اثر مهدی امرایی

معماری ایرانی، همواره در پیوندی ناگسستنی با نور، رنگ، هندسه و معنا شکل گرفته است. در این میان، «ارسی» به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین و زیباترین عناصر معماری سنتی ایران، نه فقط یک پنجره، بلکه پنجره‌ای به سوی نور، زیبایی و معنویت است. ارسی‌ها با شبکه‌های چوبیِ ظریف و شیشه‌های رُنگیِ خود، نه تنها نور را به درون فضاهای داخلی هدایت می‌کنند، بلکه با بازیِ نور و سایه و انعکاس رنگ‌ها، فضایی روح‌ انگیز و شاعرانه می‌آفرینند که یادآور باغ‌ های بهشتی و جهان‌ بینی عرفانی ایرانیان است.

کتاب «ارسی، پنجره‌های رو به نور» تألیف مهدی امرایی، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی، تحلیل و مستندسازی این میراث ارزشمند معماری پرداخته است. این اثر که با مقدمه‌ای ارزشمند از زهرا رهنورد و در قطع وزیری با ۱۹۳ صفحه تدوین شده، حاصل سال‌ها پژوهش میدانی و کتابخانه‌ای مؤلف در زمینه‌ی معماری سنتی و هنرهای چوبی ایران است.

مهدی امرایی، با تکیه بر شواهد تاریخی و بررسی نمونه‌های برجای‌مانده از ارسی‌ها در بناهای شاخص ایران – از خانه‌های تاریخی کاشان و یزد گرفته تا عمارت‌های قاجاری تهران و اصفهان به بررسی ابعاد گوناگون این عنصر معماری پرداخته است. او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: ارسی چیست و چه کارکردهایی دارد؟ چه گونه‌شناسی و تنوع شکلی در ارسی‌های مناطق مختلف ایران دیده می‌شود؟ نقوش هندسی و اسلیمی در شبکه‌های چوبی ارسی‌ها چه معانی و نمادهایی دارند؟ و چگونه می‌توان این هنرِ در حال فراموشی را برای آیندگان حفظ و احیا کرد؟ از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به فناوری و تکنیک‌های ساخت ارسی است.

مؤلف با دقتی مثال‌زدنی، مراحل ساخت ارسی از انتخاب چوب تا برش، اتصالات، شیشه‌سازی و نصب را شرح داده و نشان داده است که چگونه استادکاران ایرانی، با بهره‌گیری از هندسه و ریاضیات، آثاری خلق می‌کردند که هم از نظر فنی استوار و هم از نظر هنری بدیع بودند. همچنین، تأکید بر نورشناخت و نقش ارسی در هماهنگی با اقلیم و شرایط محیطی، ابعاد تازه‌ای از هوشمندی معماری سنتی ایران را به نمایش می‌گذارد. انتشار این کتاب توسط نشر سمت ، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های معماری، هنرهای سنتی و مرمت است.

جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و نمودارهای ارزشمند آن را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان آسان ساخته است. در روزگاری که معماری مدرن، اغلب از معنا و هویت تهی شده است، بازشناسی ارسی‌ها، نه یک کنجکاوی تاریخی، بلکه ضرورتی برای بازتعریف رابطه‌ی انسان ایرانی با نور، فضا و زیبایی است. کتاب حاضر، چراغی روشن در این مسیرِ پرنور به‌شمار می‌رود.