کتاب آرایی در تمدن اسلامی 2 جلدی (نشر آستان قدس رضوی)

کتاب آرایی در تمدن اسلامی 2 جلدی اثر نجیب مایل هروی

تمدن اسلامی، در پهنهٔ تاریخ پرفرازونشیب خود، همواره بیش از آنکه به جنگ‌افزارها و فتوحات سخت‌افزاری شهره باشد، به ظرافت‌اندیشی و زیبایی‌شناسی‌اش بالیده است. آنچه از این تمدن عظیم به‌جا مانده، نه صرفاً بناهای باشکوه یا معابر سنگ‌فرش‌شده، که روحی لطیف و هنرمندانه است که در لابه‌لای نسخه‌های خطی، نقوش اسلیمی و شیوه‌های کتاب‌آرایی متجلی شده است.

کتاب حاضر، با عنوان «آرایی در تمدن اسلامی»، در واقع سفری است به ژرفای همین روح جمعی؛ سفری که در آن، کلمه و نقش، دین و هنر، سنت و نوآوری در هم تنیده شده‌اند تا هویتی ماندگار بیافرینند. نجیب مایل هروی، از چهره‌های برجستهٔ پژوهش در حوزهٔ نسخ‌پژوهی و هنرهای سنتی، در این اثر دو جلدی، با نگاهی موشکافانه و در عین حال شاعرانه، پرده از رازهای ماندگاری کتاب و کتابت در جهان اسلام برمی‌دارد.

او نشان می‌دهد که «کتاب» در تمدن اسلامی، تنها یک کالای مکتوب نیست؛ بلکه عرصه‌ای برای بروز خلاقیت بی‌نهایت است، جایی که خطاط با عشق بر کاغذ تحریر می‌دود، نگارگر با شکیبایی نقش‌های بهشتی را بر حاشیه‌ها می‌گستراند و صحاف با دقتی وسواس‌گونه، اوراق را در پوست یا جلد سخت، به آغوشی امن برای گنجینه‌های معنوی تبدیل می‌کند.

در این مجموعه که در قطع وزیری و بالغ بر ششصد و نود و پنج صفحه تدوین شده، نه تنها با جلوه‌های بصری و تکنیک‌های ظریف کتاب‌آرایی آشنا می‌شویم، بلکه درک می‌کنیم که چگونه این هنرها به مثابه آیینه‌ای تمام‌نما، منعکس‌کننده‌ی باورهای دینی، جهان‌بینی عرفانی و حتی مناسبات اجتماعی و سیاسی عصر خود بوده‌اند. مایل هروی با تکیه بر نسخه‌های نفیس و اسناد معتبر، لایه‌های پنهان این آرایه‌ها را واکاوی می‌کند و به ما می‌آموزد که هر سطر، هر نقوش و هر تذهیب، راوی داستانی است که از دل تاریخ برخاسته و تا ابدیت امتداد یافته است.

چاپ چهارم این اثر گرانسنگ که توسط انتشارات آستان قدس رضوی در اختیار مشتاقان علم و هنر قرار گرفته، از اقبال وافر و ضرورت همیشگی بازخوانی این میراث فاخر حکایت دارد. این کتاب، نه صرفاً برای هنرمندان و پژوهشگران حوزهٔ نگارگری و خط، که برای هر ایرانیِ دغدغه‌مند به هویت خویش، چونان چراغی فرا راه خواهد بود تا ببیند که چگونه تمدن نیاکان ما، با تکیه بر زیبایی‌شناسی و معنویت، توانسته است تابلوهای بی‌بدیلی از تعامل انسان با کلام و تصویر بیافریند.

خواندن این کتاب، تماشای نمایشی باشکوه از صبر و دقت و ایمان است؛ نمایشی که یادآور می‌شود که در پس هر کتاب کهن، دستانی هنرمند، چشمانی تیزبین و روحی جستجوگر وجود داشته است که با عشق به کمال، اثری ماندگار خلق کرده‌اند. «آرایی در تمدن اسلامی» با زبانی شیوا و ساختاری منسجم، درسی ارزشمند از احترام به قلم، رنگ و کاغذ به ما می‌دهد و ما را به تأمل دوباره در گنجینه‌های فرهنگی‌مان فرا می‌خواند؛ گنجینه‌هایی که امروز بیش از هر زمان دیگر، نیازمند شناساندن و پاسداری‌اند.