کتاب حکمت هنر اسلامی (نشر سمت)

کتاب حکمت هنر اسلامی اثر دکتر زهرا رهنورد

هنر اسلامی، در ژرف‌ترین لایه‌های خود، نه تنها تجلی‌گاه زیبایی و مهارت، بلکه جلوگاه حکمتی والا و معنوی است که ریشه در جهان‌بینی توحیدی و عرفان اسلامی دارد. این هنر، فراتر از آرایه‌های ظاهری و نقش‌های چشمنواز، زبانی است برای بیان مفاهیم عمیق دینی، فلسفی و عرفانی؛ زبانی که در قالب کاشی‌کاری‌های بی‌نهایت‌گرا، گچ‌بری‌های موزون، مقرنس‌کاری‌های شگفت‌انگیز، خوشنویسی‌های روح‌نواز و تذهیب‌های نورانی، پیام وحدت، تعالی و جاودانگی را به گوش جان بیننده می‌رساند.

کتاب «حکمت هنر اسلامی» تألیف دکتر زهرا رهنورد، از برجسته‌ترین پژوهشگران و نظریه‌پردازان این حوزه در ایران، اثری است که با نگاهی ژرف، فلسفی و عرفانی، به تبیین بنیان‌های فکری و معنوی هنر اسلامی می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی درک عمیق‌تر از این هنر بی‌نظیر می‌گشاید.

آنچه این اثر ۳۶۸ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی کمنظیر و ماندگار در ادبیات هنر و عرفان اسلامی تبدیل کرده، رویکردی تحلیلی، بینارشته‌ای و حکمی به هنر اسلامی است. مؤلف با تکیه بر منابع معتبر اسلامی، اعم از قرآن کریم، احادیث، متون عرفانی و فلسفی، و نیز آرای اندیشمندانی چون ابونصر فارابی، ابوعلی سینا، شیخ شهاب‌الدین سهروردی و محی‌الدین ابن‌عربی، خواننده را با مفاهیم کلیدی چون نور، وحدت، بی‌نهایت، تجلی، تذکر و زیبایی‌شناسی عرفانی آشنا می‌سازد و نشان می‌دهد که چگونه این مفاهیم، در قالب نقوش هندسی، اسلیمی‌ها، خطوط خوشنویسی و فضاهای معماری، به‌گونه‌ای شگفت‌انگیز تجسم یافته‌اند.

از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، بررسی نسبت هنر و عرفان در تمدن اسلامی است. مؤلف به‌خوبی نشان می‌دهد که هنر اسلامی، نه یک هنر صرفاً تزیینی، بلکه هنری است که در خدمت تعالی روح و تقرب به حقیقت طراحی شده است و هر اثر هنری، آینه‌ای است برای نمایش جمال و جلال الهی. همچنین، کتاب به مقوله‌ی زیبایی‌شناسی در اسلام پرداخته و با نگاهی تطبیقی، تفاوت‌های بنیادین نگاه اسلامی به زیبایی را با نگاه‌های غربی و سکولار به‌خوبی تبیین می‌کند و نشان می‌دهد که در جهان‌بینی اسلامی، زیبایی نه هدف، بلکه نشانه‌ای از حقیقتی برتر است.

این کتاب، با زبانی شیوا، عمیق و ساختاری منسجم، برای دانشجویان، پژوهشگران و مدرسان تاریخ هنر، معماری اسلامی، عرفان، فلسفه و علوم انسانی، و همچنین تمام علاقه‌مندان به هنر و معنویت، منبعی ارزشمند و الهام‌بخش محسوب می‌شود. کاغذ تحریر و جلد شومیز، مطالعه‌ای دلپذیر و ماندگار را برای مخاطبان فراهم آورده است.

امید است که مطالعه‌ی این اثر گران‌بها، نه تنها به‌منزله‌ی سفری در ژرفای حکمت هنر اسلامی، بلکه به‌عنوان دریچه‌ای نو به سوی درک پیوند ناگسستنی زیبایی و حقیقت، روشنگر مسیر پژوهشگران، هنرمندان و جویندگان حقیقت نسل‌های آینده باشد.