کتاب فرش های پیش از اسلام و منسوجاتی از خاور زمین (نشر سمت)

کتاب فرش های پیش از اسلام و منسوجاتی از خاور زمین اثر فریدریش اشپولر

فرش و منسوجات، از دیرباز تاکنون، نه تنها به‌عنوان پوشش‌هایی برای کف‌ها و بدن، بلکه به‌مثابه آیینه‌های تمام‌نمای فرهنگ، هنر، باورها و مناسبات اجتماعی-اقتصادی جوامع بشری، نقشی بی‌بدیل در تمدن‌های کهن ایفا کرده‌اند. در خاورزمین، به‌ویژه در فلات ایران و مناطق همجوار، پیشینه‌ی بافت فرش و منسوجات به هزاران سال پیش از اسلام بازمی‌گردد و آثار برجای‌مانده از تمدن‌های هخامنشی، ساسانی، اشکانی و حتی پیش‌ازآن‌ها، نشان از مهارت، ذوق و ظرافت هنرمندان این سرزمین دارد.

از فرش معروف پازیریک که کهن‌ترین فرش جهان به شمار می‌رود، تا پارچه‌های نفیس ساسانی با نقش‌های شکارگاه و ایزدان، و از منسوجات ابریشمی جاده‌ی ابریشم تا دست‌بافته‌های اقوام کوچ‌نشین، هر یک از این آثار، روایتگر گوشه‌ای از شکوه، خلاقیت و تبادلات فرهنگی گسترده‌ای هستند که در طول تاریخ، این سرزمین را به یکی از مهم‌ترین مراکز تولید فرش و منسوجات در جهان تبدیل کرده است.

کتاب «فرش‌های پیش از اسلام و منسوجاتی از خاور زمین» تألیف فریدریش اشپولر، با ترجمه‌ی روان و دقیق رضوان احمدی پیام و معصومه طوسی، مرجعی جامع، پژوهشی و مستند است که با نگاهی تاریخی، باستان‌شناختی و هنری، به بررسی سیر تحول، تکنیک‌ها، نقوش، مواد اولیه و کارکردهای فرش و منسوجات در دوران پیش از اسلام و در گستره‌ی خاورزمین می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی شناخت عمیق‌تر از این هنر-صنعت دیرینه می‌گشاید. آنچه این اثر ۱۷۲ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی ارزشمند و کم نظیر در ادبیات فرش و منسوجات ایران تبدیل کرده، رویکردی ساختارمند، تطبیقی و میان‌رشته‌ای به مطالعه‌ی دست‌بافته‌های کهن است.

مؤلف با تکیه بر منابع تاریخی معتبر، سفرنامه‌ها، متون کهن، شواهد باستان‌شناسی و نیز آثار برجای‌مانده از موزه‌های معتبر جهان، خواننده را با پیشینه‌ی تاریخی فرش‌بافی و نساجی در خاورزمین آشنا میسازد و به‌تفصیل به معرفی و تحلیل مهم‌ترین فرش‌ها و منسوجات برجای‌مانده از دوران هخامنشی، ساسانی و اشکانی می‌ پردازد.

همچنین، کتاب به بررسی تکنیک‌های بافت، الیاف (پشم، ابریشم، پنبه و طلا)، رنگ‌های طبیعی و نقوش به‌کاررفته در این آثار (از نقوش هندسی و گیاهی تا حیوانی و انسانی) پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه هر یک از این عناصر، باز تاب‌ دهنده‌ی باورها، آیین‌ها و جهان‌بینی هنرمندان و جوامع آن دوران بوده‌اند. از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، بررسی جایگاه فرش و منسوجات در اقتصاد، تجارت و روابط دیپلماتیک دوران پیش از اسلام است.

مؤلف به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه فرش‌ها و پارچه‌های نفیس ایرانی، به‌عنوان کالاهای لوکس و ارزشمند، در جاده‌ی ابریشم و مبادلات تجاری با امپراتوری‌های روم، چین و هند، نقشی کلیدی ایفا کرده‌اند و همچنین به‌عنوان هدایای دیپلماتیک، ابزاری برای نمایش قدرت و شکوه پادشاهان ساسانی و هخامنشی بوده‌اند