کتاب تحلیل فرهنگی قالی خشتی چالشتر (نشر سمت)

کتاب تحلیل فرهنگی قالی خشتی چالشتر اثر دکتر افسانه قانی

قالی‌های خشتی چالشتر، یکی از ارزشمندترین و اصیل‌ترین دست‌بافته‌های عشایر ایران هستند که در دل طرح‌های هندسی و خشتی خود، جهان‌بینی، باورها، آرزوها و زیست‌جهان مردمانی را جای داده‌اند که قرن‌هاست در دل کوهستان‌های زاگرس، زندگی کوچ‌نشینی را تجربه می‌کنند. هر گوشه‌از این قالیچه‌ها، با نقش‌های ساده اما پرمعنا، گویی قصه‌ای از طبیعت، دین، فرهنگ و مناسبات اجتماعی را روایت می‌کند و رنگ‌های گرم و طبیعی آن، بازتابی از نور خورشید، سبزی دشتها و آبی آسمان این سرزمین است.

کتاب «تحلیل فرهنگی قالی خشتی چالشتر» تألیف دکتر افسانه قانی، از پژوهشگران برجسته‌ی حوزه‌ی فرش و مردم‌شناسی، مرجعی ارزشمند و کمنظیر است که با نگاهی علمی، تحلیلی و بینارشته‌ای، به واکاوی لایه‌های پنهان فرهنگی، نمادشناختی و اجتماعی این گنجینه‌ی هنری می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی شناخت عمیق‌تر از پیوند هنر و فرهنگ عشایری ایران می‌گشاید. آنچه این اثر ۱۷۸ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی ارزشمند در ادبیات فرش و مطالعات فرهنگی تبدیل کرده، رویکردی ساختارمند، مستند و چندلایه به تحلیل قالی خشتی چالشتر است.

مؤلف با تکیه بر مطالعات میدانی گسترده، مصاحبه با بافندگان و اساتید این حوزه، و نیز بررسی تطبیقی با دیگر دست‌بافته‌های عشایری، خواننده را با پیشینه‌ی تاریخی، ریشه‌شناسی نقوش، رنگ‌شناسی و نمادهای نهفته در این قالی‌ها آشنا می‌سازد و نشان می‌دهد که هر نقش خشتی، از ساده‌ترین خطوط هندسی تا پیچیده‌ترین ترکیب‌بندی‌ها، بازتابی از باورهای اساطیری، آیین‌های کهن، طبیعت پیرامون و حتی نظام‌های اجتماعی و اقتصادی کوچ‌نشینان است. همچنین، کتاب به‌خوبی به جایگاه این قالی‌ها در زندگی روزمره، مراسم آیینی، جهیزیه و مبادلات اقتصادی عشایر پرداخته و نقش آن را در هویت‌بخشی به فرهنگ و هنر منطقه‌ی چهارمحال و بختیاری به‌تصویر می‌کشد.

این اثر، با برخورداری از تصاویر رنگی متعدد و زبانی علمی و روان، برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های فرش، صنایع دستی، مردم‌شناسی، تاریخ هنر و مطالعات فرهنگی، و همچنین تمام علاقه‌مندان به هنرهای عشایری ایران، منبعی ارزشمند و الهام‌بخش محسوب می‌شود. امید است که مطالعه‌ی این اثر گران‌بها، نه تنها به‌منزله‌ی سفری در ژرفای هنر قالی‌بافی عشایری، بلکه به‌عنوان دریچه‌ای نو به سوی درک پیوند ناگسستنی هنر، فرهنگ و هویت در این سرزمین کهن، روشنگر مسیر پژوهشگران و هنرمندان نسل‌های آینده باشد.