کتاب هنر اسلامی و فرهنگ بصری (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب هنر اسلامی و فرهنگ بصری اثر فیرچایلد راگلس

هنر اسلامی، با گستره‌ای عظیم از اسپانیا تا شبه‌قاره‌ی هند، همواره یکی از غنی‌ترین، متنوع‌ترین و تأثیرگذارترین سنت‌های هنری جهان به‌شمار رفته است. این هنر که در بستر باورها، احکام و جهان‌بینی اسلامی شکل گرفته، با بهره‌گیری از عناصری چون هندسه، اسلیمی، خط، رنگ و نور، زبانی بصری آفریده است که نه فقط از نظر زیبایی‌شناختی، بلکه از منظر معنا، نماد و کارکرد نیز بی‌نظیر است.

اما هنر اسلامی، هرگز در خلأ شکل نگرفته و همواره در تعامل با سنت‌های هنریِ ملل دیگر، از جمله بیزانس، ساسانی، هندی و چینی، به غنای خود افزوده است. کتاب «هنر اسلامی و فرهنگ بصری» تألیف فیرچایلد راگلس، یکی از برجسته‌ترین و تأثیرگذارترین آثار در حوزه‌ی هنر اسلامی است که با نگاهی نو و میان‌رشته‌ای، به بررسی پیوندهای عمیق میان هنر، فرهنگ و بصریت در جهان اسلام پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۲۴۲ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تحقیق و تدریس مؤلف در دانشگاه‌های معتبر جهان است.

راگلس، با رویکردی تحلیلی و نقادانه، به بررسی ابعاد گوناگون هنر اسلامی از منظر فرهنگ بصری پرداخته است. او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: فرهنگ بصری چیست و چه نسبتی با هنر اسلامی دارد؟ چگونه می‌توان با نگاهی فراتر از تاریخ هنر سنتی، به درک و تفسیر آثار هنری اسلامی پرداخت؟ چه نسبتی میان تصاویر، اشیاء و فضاهای هنری با باورها، ارزش‌ها و جهان‌بینی جوامع اسلامی وجود دارد؟ و سرانجام، هنر اسلامی، چگونه توانسته است با بهره‌گیری از نمادها، نشانه‌ها و رمزگان بصری، به انتقال مفاهیم عمیق دینی، اخلاقی و عرفانی دست یابد؟

مؤلف با تکیه بر آرای نظریه‌پردازانی چون واربرگ، پانوفسکی و گومبریچ، و با بهره‌گیری از روش‌های نوین نشانه‌شناسی، هرمنوتیک و تاریخ‌شناسی، نشان می‌دهد که هنر اسلامی، نه فقط مجموعه‌ای از آثار زیبا، بلکه نظامی پیچیده از معنا و ارتباطات بصری است که باید در بستر فرهنگی و اجتماعی خود تفسیر شود. از نقاط قوت این کتاب، رویکرد بینارشته‌ای و نگاهِ فراتر از مرزهای جغرافیایی و تاریخیِ متداول در مطالعات هنر اسلامی است.

ترجمه‌ی روان و دقیق این کتاب توسط بهنام صدری، امکان دسترسی مخاطبان فارسی‌زبان را به این اثر ارزشمند فراهم آورده است. انتشار آن توسط مؤسسه‌ی فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و پژوهشی این کتاب است. «هنر اسلامی و فرهنگ بصری» همچون دریچه‌ای به سوی فهمِ عمیق‌تر از هنر و فرهنگ اسلامی، به مخاطب امکان می‌دهد تا با نگاهی تازه و نقادانه، به آثار هنری جهان اسلام بنگرد و از لابه‌لای نقش‌ها و رنگ‌ها، روایت‌های پنهانِ فرهنگ و بصریت اسلامی را کشف کند.