کتاب سه شترانِ روانه به اسمیرنا؛ تاریخچه کمپانی قالی شرق (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب سه شترانِ روانه به اسمیرنا اثر آنتونی وین

قالی ایرانی، به‌عنوان یکی از ارجمندترین و شناخته‌شده‌ترین نمادهای هنر و فرهنگ این سرزمین، نه فقط یک دست‌بافته‌ی نفیس، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از تاریخ، هویت، باورها و اقتصاد ایران در طول اعصار بوده است. در میان شرکت‌های تجاری‌ای که در سده‌ی نوزدهم و بیستم میلادی، نقشی کلیدی در تجارت جهانی قالی ایران ایفا کردند، کمپانی قالی شرق (شرق قالی کمپانی) با فعالیت‌های گسترده‌ی خود در ایران، به‌ویژه در منطقه‌ی کرمان و اصفهان، و نیز ارتباطات تجاری با بازارهای جهانی، به‌ویژه اسمیرنا (ازمیر امروزی در ترکیه)، یکی از تأثیرگذارترین و ماندگارترین آن‌ها به‌شمار می‌رود.

کتاب «سه شترانِ روانه به اسمیرنا؛ تاریخچه کمپانی قالی شرق» تألیف آنتونی وین، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های تاریخی در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و مستند، به روایتِ پرجزئیاتِ شکل‌گیری، فعالیت‌ها، فرازونشیب‌ها و تأثیرات این کمپانی بر صنعت قالی‌بافی ایران پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۴۶۴ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها پژوهش و تحقیقِ آنتونی وین در آرشیوها، اسناد و منابع تاریخی مرتبط با کمپانی قالی شرق است. مؤلف، با تکیه بر اسناد دست‌اول، نامه‌ها، گزارش‌های تجاری و عکس‌های تاریخی، به روایت دقیق و جزئی‌نگرانه‌ی تاریخچه‌ی این کمپانی پرداخته است.

او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: کمپانی قالی شرق چگونه و توسط چه کسانی تأسیس شد؟ چه نقشی در توسعه و رونق صنعت قالی‌بافی ایران، به‌ویژه در مناطق کرمان و اصفهان، ایفا کرد؟ چه تأثیراتی بر طرح، نقش، رنگ و کیفیت قالی‌های ایرانی گذاشت؟ چه چالش‌ها و موانعی بر سر راه فعالیت‌های این کمپانی وجود داشت؟ و سرانجام، چه عواملی باعث افول و انحلال این شرکتِ تأثیرگذار شد؟ مؤلف با رویکردی تحلیلی و نقادانه، نشان می‌دهد که کمپانی قالی شرق، نه فقط یک نهاد تجاری، بلکه پدیده‌ای فرهنگی و اجتماعی بوده است که بر زندگی و معیشت هزاران قالی‌باف ایرانی تأثیر گذاشته و نقش مهمی در معرفی قالی ایرانی به بازارهای جهانی ایفا کرده است.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگیِ فعالیت‌های این کمپانی و نیز بهره‌گیری از اسناد و مدارک معتبر تاریخی است. ترجمه‌ی روان و دقیق این کتاب توسط یدالله آقاعباسی و زهرا آقاعباسی، امکان دسترسی مخاطبان فارسی‌زبان را به این اثر ارزشمند فراهم آورده است. انتشار آن توسط مؤسسه‌ی فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و پژوهشی این کتاب است.

«سه شترانِ روانه به اسمیرنا» همچون سفرنامه‌ای پرماجرا و مستند، مخاطب را با بخشی کمترشناخته‌شده از تاریخ اقتصادی و هنری ایران آشنا می‌سازد و یادآور می‌شود که قالی ایرانی، نه فقط یک اثر هنری، که گره‌گاهی از تاریخ، اقتصاد و فرهنگ ایران است.