کتاب شمایل نگاری صور نجومی در آثار هنر اسلامی (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب شمایل نگاری صور نجومی در آثار هنر اسلامی گردآورنده طاهر رضازاده

آسمان، از دیرباز تاکنون، همواره یکی از اسرارآمیزترین و الهام‌بخش‌ ترین عرصه‌های تفکر و تخیل بشر بوده است. ستارگان، صور فلکی و سیارات، نه فقط موضوعی برای ستاره‌شناسی، بلکه منبعی غنی برای اسطوره‌پردازی، عرفان، فال‌گیری و هنر در فرهنگ‌های گوناگون به‌شمار رفته‌اند. در هنر اسلامی، به‌ویژه در ایران، شمایل‌نگاری صور نجومی با تلفیقی از سنت‌های کهنِ نجومیِ یونانی، هندی و ایرانی و با بهره‌گیری از خط، رنگ و نقوش اسلیمی و ختایی، به آفرینش آثاری بدیع و تأثیرگذار انجامیده است که هر یک، دریچه‌ای به سوی جهان‌بینی، باورها و ذوق هنریِ عصر خود می‌گشایند.

کتاب «شمایل‌نگاری صور نجومی در آثار هنر اسلامی» که به گردآوری و ترجمه‌ی طاهر رضازاده و با همکاری مریم خسروشاهی منتشر شده است، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی، طبقه‌بندی و تحلیل این میراثِ ارزشمند پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۲۹۲ صفحه منتشر شده، حاصل پژوهش و گردآوری طاهر رضازاده بر روی نسخه‌های خطی، مرقع‌ها و آثار هنریِ برجای‌مانده از دوره‌های مختلف اسلامی، به‌ویژه در ایران و جهان اسلام است. در این کتاب، خواننده با نمونه‌هایی نفیس از شمایل‌نگاری صور فلکی (از جمله برج‌های دوازده‌گانه، صور فلکی شمالی و جنوبی، و اجرام آسمانی) در نگاره‌ها، کتاب‌آرایی‌ها، کاشی‌کاری‌ها و فلزکاری‌های اسلامی آشنا می‌شود.

مقاله‌های پژوهشی در ابتدای کتاب، به خواننده کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از ریشه‌ها، تأثیرپذیری‌ها، سبک‌شناسی و نمادشناسی این تصاویر در هنر اسلامی بیابد. همچنین، ترجمه‌ی دقیق و روان متون و توضیحات همراه با تصاویر، امکان بهره‌مندی مخاطبان فارسی‌زبان را از این اثر ارزشمند فراهم آورده است. از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به جنبه‌های تطبیقی و تاریخی شمایل‌نگاری نجومی و بررسی تأثیر و تأثر آن میان فرهنگ‌های اسلامی، هندی، یونانی و ایرانی است.

انتشار این کتاب توسط مؤسسه‌ی فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری آن است و آن را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگران، هنرمندان و تمامی علاقه‌مندان به هنر اسلامی، اخترشناسی و اسطوره‌شناسی تبدیل کرده است. «شمایل‌نگاری صور نجومی» همچون دریچه‌ای به سوی جهانی از اسرار، زیبایی و هنر، مخاطب را با یکی از جذاب‌ترین و کمترشناخته‌شده‌ترین شاخه‌های هنر اسلامی آشنا می‌سازد و یادآور می‌شود که هنر، همواره پلی است میان زمین و آسمان، میان انسان و بی‌نهایت.