کتاب درباره ی عکاسی: جستاری فلسفی (نشر گیلگمش)

کتاب درباره ی عکاسی اثر دیرمود کاستلو

در روزگاری که تصاویر با سرعتی بی‌سابقه از میانِ چشم‌ ها و صفحه‌ها می‌گذرند و هیچ‌گاه برای مکثیِ کوتاه متوقف نمی‌شوند، پرسش از چیستیِ عکاسی به پرسشی فلسفی بدل می‌شود که پاسخ‌هایِ معمول و روزمره، دیگر برایش بسنده نیستند.

کتاب «دربارهٔ عکاسی: جستاری فلسفی» نوشتهٔ دیرمود کاستلو، فیلسوف و نظریه‌پردازِ ایرلندیِ معاصر، دقیقاً در همین نقطهٔ بحرانیِ مواجههٔ ما با تصویر، پا به عرصه می‌گذارد و با رویکردی تأمل‌برانگیز، عکاسی را از قلمرویِ تکنیک و زیبایی‌شناسیِ صرف به قلمرویِ پرسش‌های بنیادینِ هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی و اخلاقی می‌کشاند. این اثر، برخلاف بسیاری از نوشتارهایِ رایج در حوزهٔ عکاسی که بر جنبه‌هایِ تاریخی، فنی یا جامعه‌شناختیِ آن متمرکزند، می‌کوشد تا با تکیه بر سنتِ فلسفهٔ تحلیلی و پدیدارشناسی، لایه‌هایِ پنهانِ تجربهٔ عکاسی را آشکار سازد و نشان دهد که هر بار که شاترِ دوربین را می‌ فشاریم یا به یک عکس خیره می‌شویم، درگیر چه فرایندهایِ پیچیدهٔ ذهنی، زبانی و وجودی هستیم. محمدرضا ابوالقاسمی، مترجمِ توانمندِ این اثر، با برگردانی دقیق و شیوا، توانسته است پیچیده‌ترین مفاهیمِ فلسفیِ این کتاب را به زبانی درآورد که هم برایِ دانشجویانِ فلسفه و هنر قابلِ فهم باشد و هم برایِ هر خوانندهٔ کنجکاوی که دل در گروِ درکِ عمیق‌تر از جهانِ تصاویر دارد.

 کاستلو در این جستار، با نگاهی نو و نقادانه، پرسش‌هایی را پیش می‌کشد که شاید بسیاری از ما هرگز به‌صورتِ جدی به آن‌ها نیندیشیده‌ایم: آیا عکاسی، همچون نقاشی، یک «دست‌ساختهٔ» انسانی است یا پدیده‌ای «مکانیکی» که رابطهٔ ما با واقعیت را به شکلی بنیادین دگرگون کرده است؟ آیا عکس، گواهی بر «بودنِ» چیزی در گذشته است یا برساخته‌ای از «نبودنِ» آن در اکنون؟ مرز میانِ «ثبت» و «آفرینش» در عکاسی کجاست؟ و مهم‌تر از همه، ما به‌عنوانِ نگاه‌کننده، چه مسئولیتی در برابرِ تصاویری که می‌بینیم و می‌سازیم داریم؟ این پرسش‌ها، که در بسترِ هر فصل از کتاب به شکلی نو بازنمایی می‌شوند، خواننده را از موضعِ یک مصرف‌کنندهٔ منفعلِ تصاویر به جایگاهِ یک سوژهٔ اندیشمند و پرسشگر ارتقا می‌دهند.