کتاب نمکدان: دست بافته های عشایری و روستایی ایران (چاپ و نشر نظر)

کتاب نمکدان: دست بافته های عشایری و روستایی ایران اثر پرویز تناولی 

در میان اشیای ساده و کاربردیِ زندگیِ عشایری و روستایی ایران، گاه آثاری یافت می‌شوند که نه فقط از منظرِ کاربرد، که از حیث زیبایی‌شناسی، نمادشناسی و هویت‌سازی، در زمره‌ی گنجینه‌هایِ فرهنگیِ این سرزمین جای می‌گیرند. نمکدان‌ها، این ظروفِ کوچک و در عین حال پرمعنا، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های دست‌بافته‌های عشایری هستند که در آن‌ها، هنر، زندگی و باور، در هم‌تنیده شده‌اند.

کتاب «نمکدان: دست‌بافته‌های عشایری و روستایی ایران» سفری است به این جهانِ رنگ‌ارنگ و رمزآلود؛ جهانی که در آن، هر گره، نقش، و رنگ، روایتی از زیستِ عشایری، همبستگیِ با طبیعت و تداومِ هویتِ فرهنگی را زمزمه می‌کند. پرویز تناولی، هنرمند و پژوهشگرِ برجسته‌ی ایرانی، با نگاهی عاشقانه و رویکردی مستندپژوهانه، به گردآوری، مستندسازی و تحلیلِ این دست‌بافته‌های نفیس پرداخته است. تناولی که پیش‌تر با پژوهش‌هایِ ارزشمندش در حوزه‌ی فرش، گلیم، خورجین و دیگر دست‌بافته‌هایِ ایرانی شناخته می‌شود، در این کتاب نیز با دقتی موشکافانه و نگاهی زیبایی‌شناسانه، به واکاویِ طرح‌ها، نقوش، رنگ‌ها و تکنیک‌هایِ بافتِ نمکدان‌ها پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه این اشیای به‌ظاهر کوچک و ساده، آثاری هنری هستند بس پیچیده و معناگرا.

آنچه این کتاب را از دیگر آثارِ مشابه متمایز می‌سازد، پیوندِ میانِ هنرِ کاربردی و هنرِ مفهومی در دلِ این دست‌بافته‌هاست؛ پیوندی که در آن، زیبایی و کاربرد، سنت و نوآوری، و فردیت و هویتِ جمعی در هم‌آمیخته‌اند. کلمات کلیدی این کتاب را می‌توان در مفاهیمی چون طرح‌های هندسی و گیاهی، رنگرزیِ طبیعی، نمادشناسیِ عشایری، بافت‌های پشمی و کرکی، هویتِ قومی، زیبایی‌شناسیِ کاربردی، هنرِ زنانِ عشایر و تداومِ فرهنگی جست‌وجو کرد. تناولی با بهره‌گیری از مشاهداتِ میدانی، مطالعاتِ تطبیقی و تحلیل‌هایِ فرمی، به بررسیِ تنوعِ بی‌نظیرِ نمکدان‌ها در مناطقِ مختلفِ ایران پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه هر ایل و هر روستا، با زبانِ بصریِ خاصِ خود، داستان‌هایی از اسطوره‌ها، باورها، طبیعتِ پیرامون و رابطه‌ی انسان با دام، کوچ و سفره را روایت کرده‌اند.

این کتاب، همچنین به جایگاهِ نمکدان در آیین‌ها و باورهایِ عامیانه و نقشِ آن در مهمان‌نوازیِ ایرانی می‌پردازد و از این منظر، مرجعی است جامع و تصویری برای پژوهشگرانِ هنرهایِ سنتی، انسان‌شناسان و هر آنکس که به فرهنگِ غنیِ عشایری ایران علاقه‌مند است. جلد سخت، قطع رحلی کوچک و کاغذ گلاسه، همراه با تصاویرِ باکیفیت و رنگ‌هایِ زنده‌یِ نمکدان‌ها، کتاب را به اثری چشم‌نواز و لمسی تبدیل کرده است که هر صفحه‌اش، گویی گوشه‌ای از یک موزه‌ی سیار از هنرِ عشایریِ ایران را به نمایش می‌گذارد. ارائه‌ی متن به دو زبانِ فارسی و انگلیسی نیز، امکانِ بهره‌مندیِ مخاطبانِ بین‌المللی را از این گنجینه‌ی بصری فراهم آورده است.