کتاب سکه های شرق ایران زمین؛ باختر (نشر پازینه)

کتاب سکه های شرق ایران زمین اثر یوسف افتخاری

کتاب «سکه‌های شرق ایران زمین (باختر)» به قلم یوسف افتخاری، یکی از آثار ارزشمند و تخصصی در حوزه سکه‌شناسی منطقه‌ای ایران به شمار می‌رود. این اثر با قطع وزیری، جلد سخت و کاغذ گلاسه، در ۱۰۴ صفحه، به بررسی و طبقه‌بندی مسکوکات مناطق شرقی ایران، از جمله خراسان بزرگ، ماوراءالنهر و نواحی همجوار با افغانستان و آسیای میانه، پرداخته است.

مؤلف که از پژوهشگران و مجموعه‌داران صاحب‌نام در حوزه سکه‌های باستانی و اسلامی ایران است، در این اثر، با تکیه بر ده‌ها سال تجربه میدانی و کتابخانه‌ای، به معرفی و تحلیل سکه‌هایی پرداخته که نه‌تنها از نظر تاریخی، بلکه از منظر هنر فلزکاری، خطشناسی و نمادشناسی نیز از اهمیت شایانی برخوردارند. منطقه شرق ایران، به‌دلیل موقعیت ویژه جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم، همواره محل تلاقی فرهنگ‌ها و تمدن‌های گوناگون بوده است. این تنوع و تکثر فرهنگی، به‌وضوح در سکه‌های ضرب‌شده در این مناطق انعکاس یافته است. افتخاری در این کتاب، با نگاهی تطبیقی و تحلیلی، سکه‌های دوره‌های مختلف تاریخی از جمله اشکانی، ساسانی، و سکه‌های ایرانی و اسلامی را بررسی کرده و نشان می‌دهد که چگونه هر دوره، تأثیرات خاص خود را بر نقوش، خط، وزن و عیار این مسکوکات گذاشته است.

او همچنین به تأثیر متقابل ضرابخانه‌های شرق ایران با مناطق همجوار مانند هند، چین و آسیای میانه پرداخته و تعاملات تجاری و فرهنگی این مناطق را از طریق تحلیل سکه‌ها روایت کرده است. ساختار کتاب بر پایه تقسیم‌بندی منطقه‌ای و زمانی طراحی شده است. فصول ابتدایی به معرفی کلی جغرافیای تاریخی شرق ایران، ضرابخانه‌های مهم و پیشینه سکه‌گردانی در این مناطق اختصاص دارد. در ادامه، مؤلف به ترتیب دوره‌های تاریخی، سکه‌های هر دوره را فهرست، طبقه‌بندی و با ارائه تصاویر باکیفیت، بررسی کرده است. بخش قابل‌توجهی از کتاب به سکه‌های نادر و کمترشناخته‌شده، از جمله واریتههای محلی و سکه‌های ضرب‌شده در دوران فترت (گذر از ساسانی به اسلامی) اختصاص یافته که اطلاعات آن در هیچ منبع دیگری به این شکل منسجم گردآوری نشده است.

همچنین، مؤلف به ارورها و اشکالات ضرب در این سکه‌ها پرداخته و با دقت نظر فراوان، نمونه‌های سالم و معیوب را از یکدیگر تفکیک کرده است. نکته قابل‌توجه دیگر در این کتاب، توجه ویژه به سکه‌های طلا و نقره این مناطق است. افتخاری با بررسی دقیق اوزان، عیارها و نشان‌های ضرابخانه‌ها، جدول‌های مقایسه‌ای دقیقی را ارائه داده که برای کلکسیونرها، مجموعه‌داران و پژوهشگران اقتصاد تاریخی، راهگشا و ارزشمند است.

او همچنین به نقش سکه‌شناسی در بازشناسی رویدادهای تاریخی و رفع ابهامات متون کهن پرداخته و با استناد به شواهد سکه‌ای، برخی از روایت‌های تاریخی را تصحیح یا تکمیل کرده است. در پایان، انتشار کتاب «سکه‌های شرق ایران زمین (باختر)» توسط نشر پازینه، که پیشتر نیز با انتشار آثار مرجع در حوزه سکه‌شناسی و هنر ایران، جایگاه خود را در نشر تخصصی تثبیت کرده است، گامی مؤثر در جهت غنای منابع پژوهشی و نظام‌مند کردن دانش سکه‌شناسی منطقه‌ای ایران محسوب می‌شود.

این کتاب، علاوه بر پژوهشگران و متخصصان، برای تمامی دوستداران تاریخ و هنر ایران نیز خواندنی و الهام‌بخش خواهد بود و بی‌تردید به مرجعی معتبر و ماندگار در این حوزه تبدیل خواهد شد.