کتاب نمدهای ایران؛ پژوهشی در زمینه نمدهای منطقه گرگان و دشت (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب نمدهای ایران اثر محمود جوادی پور 

نمد، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین دست‌ساخته‌های بشر، نه فقط پوششی برای گرما و حفاظت، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، هنر و معیشت جوامع کوچ‌رو و روستایی ایران به‌شمار می‌رود. این هنرِ ارزشمند که با پشم و موی حیوانات و با بهره‌گیری از آب، گرما و فشار دست، شکل می‌گیرد، از دیرباز تا امروز، در میان اقوام مختلف ایرانی، به‌ویژه در مناطق سردسیر و کوهستانی، رواج داشته و هر قوم و منطقه، سبک، نقش و کاربرد خاص خود را در آن به جای نهاده است.

نمدهای ایران، به‌ویژه در منطقه‌ی گرگان و دشت، از تنوع، ظرافت و زیباییِ بی‌ نظیری برخوردارند که نه فقط از نظر کاربردی، بلکه از منظر هنری و مردم‌شناختی نیز ارزشی والا دارند. کتاب «نمدهای ایران؛ پژوهشی در زمینه نمدهای منطقه گرگان و دشت» تألیف محمود جوادی‌پور، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی، طبقه‌بندی و تحلیل این میراثِ ارزشمند پرداخته است. این اثر که در قطع خشتی بزرگ و با ۴۷۲ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها پژوهش میدانی، مصاحبه با نمدمالان (استادکاران نمد) و بررسی نمونه‌های شاخص نمدهای منطقه‌ی گرگان و دشت است.

مؤلف با تکیه بر روش‌های علمی مردم‌شناسی و هنرشناسی، به تمامی ابعاد این هنر–صنعت پرداخته است. او در این کتاب، ابتدا به تاریخچه و سیر تحول نمد در ایران و جهان پرداخته و سپس با ورود به منطقه‌ی گرگان و دشت، به معرفی گونه‌های مختلف نمد از نظر کاربرد (نمدهای پوششی، تزئینی، پشتی، جل‌ای اسب و...)، نقوش (هندسی، گیاهی، جانوری و انسانی)، رنگ‌شناسی (رنگ‌های طبیعی و شیمیایی) و تکنیک‌های ساخت (نمد مالی با دست و با ابزار) پرداخته است. همچنین، جوادی‌پور با بررسی زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیِ تولید نمد، نشان داده است که چگونه این هنر، با معیشت، باورها و آداب و رسوم مردم منطقه پیوند خورده است. از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به مستندسازی و ثبت فنون، نقوش و اصطلاحات محلی نمدمالی است که در آستانه‌ی فراموشی قرار دارند.

مؤلف با نگاهی آینده‌نگر، راهکارهایی برای احیای و حفاظت از این هنرِ در حالِ افول ارائه داده و آن را به‌عنوان میراثی ناملموس، شایسته‌ی توجه و پاسداری می‌داند. چاپ این کتاب بر روی کاغذ گلاسه و با جلد شومیز در قطع خشتی بزرگ، امکان نمایش دقیق و باکیفیتِ تصاویر، نقش‌ها و بافت‌های نمدها را فراهم آورده و آن را به اثری ارزشمند برای کتابخانه‌ی پژوهشگران، هنرمندان، صنعتگران و تمامی علاقه‌مندان به هنرهای سنتی ایران تبدیل کرده است. انتشار آن توسط انتشارات فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری این اثر است.