کتاب بین النهرین و ایران در دوران اشکانی و ساسانی: وازنش و باززایی در حدود 238 ق.م - 642 میلادی (نشر سمت)

کتاب بین النهرین و ایران در دوران اشکانی و ساسانی

بین‌النهرین و ایران، در دوران اشکانی و ساسانی، صحنه‌ی یکی از مهم‌ترین و پرفرازونشیب‌ترین تعاملات تمدنی در تاریخ جهان باستان بوده است. این دو منطقه، که هر یک به‌نوبه‌ی خود خاستگاه تمدن‌هایی بزرگ و تأثیرگذار بودند، در دوره‌ای نزدیک به نه قرن (۲۳۸ پیش از میلاد تا ۶۴۲ میلادی)، رابطه‌ای پیچیده و چندلایه را تجربه کردند که آمیخته با رقابت، تأثیرپذیری، واکنش و سرانجام باززایی بود.

کتاب «بین‌النهرین و ایران در دوران اشکانی و ساسانی: وازنش و باززایی» که به ویراستگی جان کرتیس، ایران‌شناس برجسته‌ی بریتانیایی، منتشر شده است، یکی از معدود آثاری است که با نگاهی جامع و تطبیقی به این رابطه‌ی تاریخی پرداخته و ابعاد گوناگون آن را به تصویر کشیده است. این اثر که در قطع وزیری و با ۱۶۰ صفحه سامان یافته، حاصل هم‌اندیشی جمعی از پژوهشگران برجسته‌ی حوزه‌ی تاریخ باستان، باستان‌شناسی و هنر ایران و بین‌النهرین است. جان کرتیس، به‌عنوان ویراستار، با گردآوری مقالاتی از متخصصان مختلف، تلاش کرده است تا تصویری چندوجهی از روابط این دو تمدن بزرگ ارائه دهد.

عنوان کتاب، یعنی «وازنش و باززایی»، به‌خوبی گویای رویکرد محتوایی آن است؛ مؤلفان نشان می‌دهند که ایران و بین‌النهرین در این دوران، نه فقط در تقابل و تعارض با یکدیگر بوده‌اند، بلکه همواره از یکدیگر تأثیر پذیرفته‌اند و این تأثیرپذیری متقابل، زمینه‌ساز نوآوریها و تحولات بزرگی در زمینه‌های سیاسی، فرهنگی، هنری و دینی شده است. از شاهنشاهی اشکانی و ساسانی تا میراث کهن بین‌النهرین، از هنر و معماری سلطنتی گرفته تا سکه‌شناسی، کتیبه‌نگاری، آیین‌های مذهبی و زبان و ادبیات، همگی در این کتاب با نگاهی تطبیقی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

آنچه بر ارزش این اثر می‌افزاید، رویکرد بین‌رشته‌ای و بهره‌گیری از جدیدترین یافته‌های باستان‌شناختی و پژوهشی است. مؤلفان با تکیه بر شواهد مادی و متون تاریخی، به پرسش‌های اساسی پاسخ داده‌اند: چگونه امپراتوری‌های اشکانی و ساسانی، با وجود ریشه‌های ایرانی خود، میراث تمدنی بین‌النهرین را جذب و بازتولید کردند؟ چه عواملی موجب شدند که در برخی دوره‌ها، تقابل و در برخی دیگر، هم‌زیستی بر روابط دو سویه حاکم شود؟ و این تعاملات، چه تأثیری بر شکل‌گیری هویت ایرانی در دوران پس از اسلام داشته است؟ ترجمه‌ی روان و دقیق این کتاب توسط زهرا باستی، امکان دسترسی مخاطبان فارسی‌زبان را به این اثر ارزشمند فراهم آورده است.

انتشار آن توسط سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و جلد شومیز و کاغذ تحریر آن، مطالعه و بهره‌مندی از این متن را برای دانشجویان تاریخ، باستان‌شناسی و مطالعات ایران‌شناسی تسهیل کرده است. درک این رابطه‌ی تاریخی، نه برای شناخت گذشته که برای درک بهتر جایگاه ایران در تعاملات تمدنی امروز جهان نیز ضرورتی انکارناپذیر است.