کتاب سفال دوره نوسنگی در فلات مرکزی ایران (نشر سمت)

کتاب سفال دوره نوسنگی در فلات مرکزی ایران اثر دکتر صادق ملک شهمیرزادی

سفال، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین دست‌ساخته‌های بشری، نه تنها ظرفی برای نگهداری آب و غذا، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، هنر و معیشت جوامع باستانی است. در میان ادوار مختلف تاریخی، دوره‌ی نوسنگی (نئولیتیک) از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ چراکه انسان در این دوره، با گذار از کوچ‌روی به یکجانشینی، نخستین گام‌های استوار خود را در مسیر تمدن‌سازی برداشت.

فلات مرکزی ایران، به‌عنوان یکی از کانون‌های مهم استقرار جوامع نوسنگی، گنجینه‌ای غنی از داده‌های سفالی را در خود جای داده است. کتاب «سفال دوره نوسنگی در فلات مرکزی ایران» تألیف دکتر صادق ملک‌شهمیرزادی، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین پژوهش‌ها در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه به بررسی، طبقه‌بندی و تحلیل این یافته‌های ارزشمند می‌پردازد. این اثر که در قطع وزیری و با ۱۲۶ صفحه تدوین شده، حاصل سال‌ها کاوش و پژوهش میدانی مؤلف در محوطه‌های شاخص فلات مرکزی از جمله تپه‌های سیلک، قبرستان، اسماعیل‌آباد و چشمه‌علی است.

دکتر ملک‌شهمیرزادی، با تکیه بر روش‌های علمی باستان‌شناسی و با بهره‌گیری از گونه‌شناسی و سبک‌شناسی سفال، تلاش کرده است تا تصویری روشن از تحولات فنی، زیبایی‌شناختی و کارکردی سفالینه‌های این دوره ترسیم کند. از سفال‌های قرمز و خاکستری ساده و بی‌نقش گرفته تا نمونه‌های منقوش با طرح‌های هندسی، گیاهی و حتی جانوری، همگی در این کتاب معرفی و تحلیل شده‌اند و نشان‌دهنده‌ی رشد تدریجی ذوق هنری و مهارت‌های فناورانه در جوامع نوسنگی هستند. آنچه بر غنای این اثر می‌افزاید، توجه مؤلف به بسترهای اجتماعی و اقتصادیِ تولید سفال است.

او نه فقط به توصیف ظاهری سفالینه‌ها بسنده کرده، بلکه به پرسش‌هایی اساسی پاسخ داده است: این سفال‌ها چگونه ساخته می‌شدند؟ چه کارکردهایی در زندگی روزمره و آیینی داشتند؟ مبادله و دادوستد سفال میان محوطه‌های مختلف فلات مرکزی تا چه اندازه رواج داشته است؟ و چه رابطه‌ای میان نقوش سفال و باورهای اسطوره‌ای و نمادین آن دوران وجود دارد؟ این نگاه چندوجهی، کتاب را به منبعی ممتاز برای پژوهشگران و دانشجویان تبدیل کرده است.

انتشار این کتاب توسط سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و چاپ آن بر روی کاغذ گلاسه که به بهترین شکل ممکن کیفیت تصاویر سفالینه‌ها را به نمایش می‌گذارد، از دیگر امتیازات این مجلد است. همچنین جلد شومیز آن، مطالعه‌ی مکرر را برای علاقه‌مندان آسان ساخته است. در روزگاری که شناخت ریشه‌های تمدن ایرانی، بیش از پیش ضرورت یافته، کتاب سفال دوره نوسنگی، چون پلی است میان ما و نیاکان دیرپایمان. هر نقش و هر قطعه سفال در این کتاب، روایتی خاموش اما گویا از زندگی، امیدها و باورهای مردمانی دارد که هزاران سال پیش، نخستین شهرنشینان این سرزمین بوده‌اند و این اثر، تلاشی است برای شنیدن دوباره‌ی آن روایت‌ها.