کتاب علم مواد در مرمت و حفاظت اشیاء تاریخی (نشر سمت)

کتاب علم مواد در مرمت و حفاظت اشیاء تاریخی اثر دکتر هائیده خمسه، دکتر امیر ارشاد لنگرودی

مرمت و حفاظت اشیاء تاریخی، هنر و علمی است که در پیوندی عمیق با دانش مواد، نقشی حیاتی در پاسداشت میراث ملموس تمدن‌های بشری ایفا می‌کند. هر شیء تاریخی، از سفالینه‌های کهن و ظروف شیشه‌ای تا فلزات، منسوجات، سنگ‌نگاره‌ها و اشیای چوبی، در طول قرن‌ها در معرض عوامل مخرب گوناگون (فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی) قرار گرفته و برای حفظ و انتقال آن به نسل‌های آینده، شناخت دقیق از ساختار، ترکیب و خواص مواد تشکیل‌ دهنده‌ی آن‌ها، ضرورتی اجتناب‌ ناپذیر است.

علم مواد، با ارائه‌ی روش‌های شناسایی، تحلیل و ارزیابی آثار تاریخی، به مرمتگران امکان می‌دهد تا با انتخاب روش‌های مناسب و مواد سازگار، ضمن حفظ اصالت و یکپارچگی اشیاء، از آن‌ها در برابر تخریب بیشتر محافظت کنند. کتاب «علم مواد در مرمت و حفاظت اشیاء تاریخی» تألیف دکتر هائیده خمسه و دکتر امیر ارشاد لنگرودی، از برجسته‌ترین پژوهشگران حوزه‌ی مرمت و حفاظت در ایران، مرجعی جامع، علمی و کاربردی است که با نگاهی دقیق و میان‌رشته‌ای، به بررسی مبانی علم مواد، روش‌های شناسایی و تحلیل، و کاربرد آن‌ها در فرآیند مرمت و حفاظت از اشیاء تاریخی می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی شناخت عمیق‌تر از این حوزه‌ی تخصصی می‌ گشاید.

آنچه این اثر ۲۴۲ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی ارزشمند و کمنظیر در ادبیات مرمت و حفاظت ایران تبدیل کرده، رویکردی ساختارمند، علمی و کاربردی به کاربرد علم مواد در حفاظت از میراث فرهنگی است. مؤلفان با تکیه بر جدیدترین دستاوردهای پژوهشی و تجربیات عملی خود در این حوزه، خواننده را با مفاهیم بنیادین علم مواد از جمله ساختار اتمی، پیوندها، خواص فیزیکی و مکانیکی، و رفتار مواد در مواجهه با عوامل مخرب، آشنا می‌سازند و سپس به‌تفصیل به معرفی و تحلیل انواع مواد تاریخی از جمله فلزات (طلا، نقره، مس، برنز، آهن)، سرامیک‌ها (سفال، شیشه)، مواد آلی (چوب، کاغذ، پارچه، چرم) و سنگ می‌پردازند و روش‌های شناسایی، آسیب‌شناسی و مرمت هر یک را با مثال‌های عینی تبیین می‌کنند.

از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، معرفی روش‌های آنالیز و آزمون‌های غیرمخرب و مخرب در شناسایی مواد تاریخی است. مؤلفان با زبانی روان و ساختاری منسجم، به تشریح تکنیک‌هایی چون میکروسکوپی (نوری و الکترونی)، طیف‌سنجی (اشعه‌ی ایکس، مادون‌قرمز، رامان)، آنالیز عنصری و آزمون‌های مکانیکی پرداخته و نشان می‌دهند که چگونه هر یک از این روش‌ها، داده‌های ارزشمندی برای تشخیص جنس، قدمت، تکنیک ساخت و میزان تخریب اشیاء تاریخی فراهم می‌آورند. همچنین، کتاب به مباحث کاربردی‌ای چون مواد و روش‌های مرمت (تمیزکاری، تثبیت، استحکام‌بخشی، جبران نقص‌ها و حفاظت پیشگیرانه) و اخلاق حرفه‌ای در مرمت، پرداخته و بر ضرورت پایبندی به اصول علمی و حفظ اصالت آثار تأکید می‌ورزد.