کتاب گفتارهایی در باستان شناسی؛ مجموعه مقالات پژوهشی و تخصصی (نشر سمت)

کتاب گفتارهایی در باستان شناسی اثر دکتر صادق ملک شهمیرزادی

باستان‌شناسی، دانشی است که با کاوش در لایه‌های خاک و زمان، پرده از راز و رمزهای زیست، فرهنگ، باورها و تحولات جوامع بشری در طول هزاران سال برمی‌دارد و با کنار هم چیدن تکه‌های پراکنده‌ی گذشته، تصویری هرچند ناقص اما روشن‌گر از مسیر تمدن بشری به دست می‌دهد. این علم، نه تنها به شناسایی اشیا و بناهای کهن، بلکه به تفسیر روابط انسانی، ساختارهای قدرت، مناسبات اقتصادی، نظام‌های اعتقادی و تعاملات فرهنگی می‌پردازد و در این مسیر، از روش‌ها و نظریه‌های متنوع و میان‌رشته‌ای بهره می‌گیرد.

کتاب «گفتارهایی در باستان‌شناسی (مجموعه مقالات پژوهشی و تخصصی)» تألیف دکتر صادق ملک‌شهمیرزادی، از برجسته‌ترین و پیشگامان باستان‌شناسی ایران، مجموعه‌ای ارزشمند از مقالات پژوهشی و تخصصی است که با نگاهی عمیق، نقادانه و چندلایه، به مهم‌ترین مباحث، نظریه‌ها، روش‌شناسی‌ها و یافته‌های باستان‌شناسی در ایران و منطقه می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی شناخت عمیق‌تر از این علم و جایگاه آن در کشف هویت تاریخی ایران می‌گشاید.

آنچه این اثر ۳۸۸ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی کمنظیر و ماندگار در ادبیات باستان‌شناسی ایران تبدیل کرده، تنوع، عمق و رویکرد نقادانه‌ی مقالات گردآوری‌شده در آن است. مؤلف با تکیه بر ده‌ها سال تجربه‌ی کاوش‌های میدانی، پژوهش‌های کتابخانه‌ای و تدریس دانشگاهی، خواننده را با مهم‌ترین موضوعات باستان‌شناسی از جمله نظریه‌های باستان‌شناسی، روش‌های کاوش و بررسی میدانی، باستان‌شناسی پیش از تاریخ، باستان‌شناسی تاریخی، خطوط و زبان‌های باستانی، هنر و معماری باستانی، اقتصاد و تجارت در دوران کهن، باستان‌شناسی زیست‌محیطی و حفاظت از میراث فرهنگی آشنا می‌سازد.

همچنین، کتاب به‌تفصیل به معرفی و تحلیل مهم‌ترین محوطه‌های باستانی ایران، از تپه‌های باستانی فلات مرکزی تا شهرهای کهن بین‌النهرین و محوطه‌های شاخص عصر آهن و هخامنشی، پرداخته و با ارائه‌ی نتایج جدیدترین پژوهش‌ها، اطلاعاتی به‌روز و ارزشمند در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، توجه ویژه به مکاتب و رویکردهای نظری در باستان‌شناسی معاصر و چالش‌های پیش‌روی این علم در ایران است.

مؤلف با نگاهی نقادانه، به بررسی جریان‌های فکری تأثیرگذار در باستان‌شناسی، از باستان‌شناسی فرآیندی و پسافرآیندی تا رویکردهای پدیدارشناسانه و مردم‌شناختی پرداخته و نقش هر یک را در شکل‌دهی به نگاه باستان‌شناسان به گذشته، به‌خوبی تبیین می‌کند. همچنین، مقالات مرتبط با اخلاق باستان‌شناسی، مدیریت میراث فرهنگی و حفاظت از محوطه‌های باستانی در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی، از دیگر مباحث مهم این کتاب است که بر مسئولیت اجتماعی باستان‌شناسان تأکید می‌ورزد.