کتاب خورجین: دست بافته های عشایری و روستایی ایران (چاپ و نشر نظر)

کتاب خورجین اثر پرویز تناولی

در دل کوچ‌های بی‌کران عشایر و روستاهای دورافتاده‌ی ایران، گنجینه‌هایی از هنر و صناعت نهفته است که هرکدام، روایتگر زندگی، باورها و زیبایی‌شناسی مردمانی‌اند که با دستان خویش، تاریخ را بافته‌اند. خورجین‌ها، این ظروف پارچه‌ایِ کاربردی و در عین حال هنرمندانه، نه فقط وسیله‌ای برای حمل و نقل، که آینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ مادی و هویت بصری عشایر و روستاییان ایران‌اند.

کتاب «خورجین: دست‌بافته‌های عشایری و روستایی ایران» سفری است به این دنیای رنگ‌ارنگ و پرمعنا؛ دنیایی که در آن نقش، رنگ و بافت، زبانِ گویایِ زندگی‌ایست که در مسیر کوچ و اسکان، همواره در حرکت بوده است. پرویز تناولی، هنرمند و پژوهشگر نامآشنای ایرانی، با نگاهی عاشقانه و در عین حال پژوهشگرانه، به گردآوری، مستندسازی و تحلیل این دست‌بافته‌های نفیس پرداخته است. تناولی که پیش‌تر با آثار مجسمه‌سازی و پژوهش‌هایش در حوزه‌ی هنرهای سنتی ایران شناخته می‌شود، در این کتاب نیز با دقتی موشکافانه و نگاهی زیبایی‌شناسانه، به واکاوی طرح‌ها، نقوش، رنگ‌ها و تکنیک‌های بافت خورجین‌ها پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه این اشیای به‌ظاهر ساده و کاربردی، آثار هنریای هستند بس پیچیده و رمز آلود.

آنچه این کتاب را از دیگر آثار مشابه متمایز می‌سازد، پیوندِ هنر و زندگی، کاربرد و زیبایی، و سنت و نوآوری در دلِ این دست‌بافته‌هاست. کلمات کلیدی این کتاب را می‌توان در مفاهیمی چون طرح‌های هندسی و جانوری، رنگرزی طبیعی، نمادشناسی عشایری، بافت‌های پشمی و کرکی، هویت قومی، زیبایی‌شناسی کاربردی، هنر زنان عشایر و تداوم فرهنگی جست‌وجو کرد. تناولی با بهره‌گیری از مشاهدات میدانی و مطالعات تطبیقی، به بررسی تنوع بی‌نظیر خورجین‌ها در مناطق مختلف ایران پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه هر ایل و هر روستا، با زبان بصریِ خاص خود، داستان‌هایی از اسطوره‌ها، باورها، طبیعت پیرامون و رابطه‌ی انسان با دام و کوچ را روایت کرده‌اند.

این کتاب، مرجعی است جامع و تصویری برای پژوهشگران، هنرمندان و هر آنکس که به هنرهای سنتی و دست‌بافته‌های ایران علاقه‌مند است. جلد سخت، قطع رحلی کوچک و کاغذ گلاسه، همراه با تصاویر باکیفیت و رنگ‌های زنده‌ی خورجین‌ها، کتاب را به اثری چشم‌نواز و لمسی تبدیل کرده است که هر صفحه‌اش، گویی گوشه‌ای از یک موزه‌ی سیار از هنر عشایری ایران را به نمایش می‌گذارد. ارائه‌ی متن به دو زبان فارسی و انگلیسی نیز، امکان بهره‌مندی مخاطبان بین‌المللی را از این گنجینه‌ی بصری فراهم آورده است.

در پایان، «خورجین» را باید سرودی برای دستان توانمند زنان عشایر و یادبودی برای زندگی‌ای در حرکت دانست. این کتاب، نه فقط مستندسازی یک شیء، که بازآفرینی یک جهان است؛ جهانی که در آن هر گره و نقش، روایتی از عشق به زندگی، همبستگی با طبیعت و تداوم هویت را زمزمه می‌کند. باشد که خواننده‌ی این اثر، با هر صفحه، بیش از پیش به عمق و غنای فرهنگ غنی عشایری ایران پی ببرد و این میراث گران‌بها را ارج نهد.