کتاب حکمت و آداب معنوی در هنر اسلامی و تجلیات آن بر هنر انقلاب اسلامی ایران (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب حکمت و آداب معنوی در هنر اسلامی اثر محمدعلی رجبی دوانی

هنر اسلامی، از دیرباز تاکنون، نه فقط در جستجوی زیباییِ بصری و صوری، بلکه همواره در پیوندی عمیق و ناگسستنی با حکمت، معنویت، اخلاق و آداب معنوی شکل گرفته است. این هنرِ والا، که ریشه در قرآن، سنت نبوی و عرفان اسلامی دارد، با بهره‌گیری از نور، هندسه، اسلیمی، خط و رنگ، به آفرینش آثاری پرداخته است که نه فقط چشمنوازند، بلکه جان‌افزایند و مخاطب را به عالم معنا و تقدس رهنمون می‌سازند.

در ایران، هنر اسلامی با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی، مسیری تازه و پویا یافته و با تأثیرپذیری از ارزش‌های انقلابی، به خلق آثاری بدیع و تأثیرگذار دست زده است که هم‌زمان، وارث سنت‌های کهن و پاسخگوی نیازهای معنوی و هویتیِ عصر جدید است. کتاب «حکمت و آداب معنوی در هنر اسلامی و تجلیات آن بر هنر انقلاب اسلامی ایران» تألیف محمدعلی رجبی دوانی، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و میان‌رشته‌ای، به بررسی پیوندهای عمیق میان حکمت، معنویت و هنر در اسلام و نیز چگونگی تجلی این مفاهیم در هنر انقلاب اسلامی ایران پرداخته است.

این اثر که در قطع رحلی و با ۳۹۲ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تحقیق، تدریس و پژوهش مؤلف در حوزه‌ی هنر اسلامی و اندیشه‌ی انقلاب است. رجبی دوانی، با تکیه بر منابع معتبر قرآنی، روایی، عرفانی و تاریخی و بهره‌گیری از رویکردهای نوین هنرشناسی، نمادشناسی و فلسفه‌ی هنر، به کالبدشکافی مفاهیم بنیادینی چون حکمت، آداب، تقدس، نماد، تأویل و عشق در هنر اسلامی پرداخته و نشان داده است که چگونه این مفاهیم، در بستر تاریخ هنر ایران، از دوران صفوی تا امروز، همواره جاری و ساری بوده‌اند.

او در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهد: حکمت در هنر اسلامی به چه معناست و چه نسبتی با فلسفه، کلام و عرفان دارد؟ آداب معنوی هنرمند مسلمان، چه تأثیری بر فرآیند آفرینش هنری داشته است؟ هنر اسلامی، چگونه توانسته است با زبانِ بصری، مفاهیم عمیق توحیدی و اخلاقی را به مخاطب منتقل کند؟ و سرانجام، انقلاب اسلامی ایران، چه تأثیری بر مضامین، سبک‌ها و کارکردهای هنر اسلامی در ایران گذاشته است و هنر انقلاب، چگونه توانسته است با تلفیق سنت و تجدد، به بیانی نو و تأثیرگذار از آرمان‌های انقلابی دست یابد؟ از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به مطالعات موردی و نمونه‌های عینی از هنر انقلاب اسلامی است. مؤلف با بررسی آثار شاخص در حوزه‌های مختلف، از جمله نقاشی، خوشنویسی، معماری، گرافیک، فیلم و موسیقی، نشان داده است که چگونه مفاهیم حکمی و عرفانی، در قالب این آثار، به‌گونه‌ای نو و متناسب با نیازهای عصر حاضر، بازتولید و تجلی یافته‌اند.

چاپ این کتاب با جلد سخت و در قطع رحلی، بر کاغذ تحریر، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از متن ارزشمند آن را برای پژوهشگران، دانشجویان، هنرمندان و تمامی علاقه‌مندان به هنر اسلامی و انقلاب اسلامی آسان ساخته است. انتشار آن توسط انتشارات فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری این اثر است.