کتاب اصول دستور زبان سومری و تاریخ و باستان شناسی (انتشارات پازینه)

کتاب اصول دستور زبان سومری و تاریخ و باستان شناسی اثر جان لوئیز هایز  

در جنوب خاوری میان‌رودان، میان دو رود دجله و فرات، تمدنی شکل گرفت که آن را مادر تمام تمدن‌های بشری خوانده‌اند. سرزمین سومر، با شهرهای اسرارآمیزش چون اور، اوروک و لاگاش، نخستین جرقه‌های خط، قانون، معماری و حکومت را در تاریخ جهان زد و میراثی بی‌نظیر برای آیندگان بر جای نهاد. اما آنچه این تمدن کهن را از بسیاری دیگر متمایز می‌سازد، زبانی است که بر لوح‌های گِلی آن نقش بسته؛ زبانی رمزآلود، پیچیده و در عین حال شگفت‌انگیز که قرن‌ها پس از مرگ گویندگانش، همچنان با پژوهشگران سخن می‌گوید و رازهای نهفته در دل تاریخ را برملا می‌کند.

کتابی که اکنون پیش روی شماست، با عنوان «اصول دستور زبان سومری و تاریخ و باستان‌شناسی»، گامی است استوار در راه شناخت این زبان کهن و پلی است میان امروز ما و دیروزهای دورِ تمدن بشری. نویسنده‌ی ارجمند این اثر، یکی از برجسته‌ترین سومرشناسان معاصر، با سال‌ها تحقیق و تدریس در معتبرترین مراکز علمی جهان، کوشیده است تا دستور زبان این زبان دشوار را با روشی نظام‌مند، علمی و در عین حال قابل‌درک، به علاقه‌مندان ارائه دهد. او در این مجموعه‌ی گرانسنگ، نه تنها به جنبه‌های زبان‌شناختی و دستوری سومری پرداخته، بلکه با نگاهی جامع‌نگر، آن را در بستر تاریخی، فرهنگی و باستان‌شناسی خویش قرار داده و نشان داده است که زبان، آیینه‌ی تمام‌نمای تمدن و فرهنگ یک قوم است.

خواننده در خلال سطرهای این کتاب، با یکی از کهن‌ترین زبان‌های مکتوب جهان آشنا می‌شود؛ زبانی که نه با هیچ خانواده‌ی زبانی شناخته‌شده‌ای خویشاوندی دارد و نه ریشه‌ای قابل‌ردیابی در میان زبان‌های امروزین؛ زبانی تک‌افتاده و بی‌همتا که همچنان، پس از هزاران سال، در دلِ لوح‌های گلی و کتیبه‌های به‌جامانده از نیاکانمان، زنده و پویاست و هر روز، پژوهشگری را به خود مشغول می‌سازد. آنچه این کتاب را از بسیاری آثار مشابه در حوزه‌ی زبان‌های باستانی متمایز می‌سازد، رویکرد میان‌رشته‌ای و همه‌جانبه‌ی نویسنده به مقوله‌ی سومرشناسی است.

او با بهره‌گیری از دانش زبان‌شناسی، باستان‌شناسی، تاریخ و حتی مردم‌شناسی، تصویری کامل و مستند از تمدن سومر و جایگاه آن در تاریخ جهان ارائه داده و نشان می‌دهد که چگونه این قوم کوچک اما تأثیرگذار، پایه‌های بسیاری از دستاوردهای بشری را بنیان نهاده است. از اختراع خط میخی و نخستین نظام آموزشی جهان تا تدوین کهن‌ترین قوانین مکتوب و شکل‌گیری مفاهیمی چون مالکیت، قرارداد و شهروندی، همگی در این کتاب با زبانی شیوا و مستند به تصویر کشیده شده است. همچنین، مترجم ارجمند این اثر، با تسلطی کم‌نظیر بر زبان‌های باستانی و پژوهش‌های خاورشناختی، توانسته است این متن ارزشمند را با دقتی ستودنی و زبانی روان و علمی به فارسی برگرداند تا به‌رغم پیچیدگی‌های فراوان موضوع، برای خواننده‌ی فارسی‌زبان قابل‌درک و بهره‌برداری باشد.

از سوی دیگر، این کتاب برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان قابل استفاده است. پژوهشگران، دانشجویان رشته‌های زبان‌شناسی، باستان‌شناسی، تاریخ و خاورشناسی، و همچنین هر علاقه‌مندی که دل در گرو شناخت ریشه‌های تمدن بشری دارد، می‌تواند از مطالعه‌ی این اثر بهره‌ای فراوان ببرد و دریچه‌ای نو به سوی درکِ عمیق‌تر از اولین حلقه‌های زنجیره‌ی فرهنگ و دانش انسانی بگشاید.