رباعیات خیام جیبی تحریر ( خط استاد محمد رضا خداویسی) (انتشارات یساولی)

رباعیات خیام خوشنویس: محمدرضا خداویسی

این اثر گوهری است کوچک اما ژرف که فلسفه تلخ و شیرین عمر خیام را در قالبی فشرده و قابل حمل به همراه دارد. این کتاب که از سوی انتشارات یساولی ناشری نامآشنا در حوزه کتاب‌های نفیس ایران‌شناسی – منتشر شده، با قطع جیبی، جلد سخت و کاغذ تحریر، آنقدر ظریف و سبک است که به راحتی در جیب کت، کیف دستی یا کوله‌پشتی سفر جا می‌گیرد؛ اما چنان باوقار و اصیل است که در کتابخانه شخصی نیز همچون یادگاری ارزشمند می‌درخشد.

قطع جیبی برای خیام انتخابی شاعرانه و هوشمندانه است: رباعی خیام خود در نهایت اختصار و ایجاز سروده شده – چهار مصرع کوتاه که دنیایی از معنا را در خود جای داده‌اند. حالا این رباعیات در قالبی به همان اندازه فشرده و پرعمق، به دست خواننده می‌رسد. محمدرضا خداویسی، خوشنویس این اثر، از هنرمندان توانای عرصه خوشنویسی معاصر ایران است. او رباعیات خیام را با خط نستعلیق چنان دلنشین و خوانا نوشته که گویی هر حرف، زمزمه‌ای از آن «یک جرعه می» خیامانه است.

کشیدگی‌های نرم و سنجیده حروف، فراز و نشیب‌های موزون کلمات، و نقطه‌هایی که چون دانه‌های تسبیح فلسفه خیام بر صفحه چیده شده‌اند – همه و همه در خدمت انتقال آن حس تلخ و شیرین، آن شکاکی خیامانه، آن «آمد شدنیام، چه سود آمدن من؟» هستند. خداویسی با تسلط کامل بر قلم و ترکیب‌بندی، توانسته در این قطع کوچک، هم زیبایی را حفظ کند و هم خوانایی را. خط او روان و در عین حال پرمایه است؛ تماشای آن، پیش از خواندن معنی، دل را آماده درک فلسفه خیام می‌کند. انتشارات یساولی، ناشر این کتاب، نامی آشنا در حوزه نشر کتاب‌های نفیس و ایران‌شناسی است.

سال‌هاست که یساولی آثار ارزشمندی در زمینه فرهنگ، تاریخ و ادبیات ایران منتشر می‌کند؛ از شاهنامه و حافظ و خیام گرفته تا سفرنامه‌ها و پژوهش‌های ایران‌شناسان غربی. چاپ این رباعیات با کاغذ تحریر و جلد سخت، نشان از توجه ناشر به کیفیت و ماندگاری اثر و نیز درک صحیح از مخاطب دارد. یساولی به خوبی می‌داند که یک کتاب جیبی باید سبک و قابل حمل باشد – از این رو کاغذ تحریر را انتخاب کرده، نه گلاسه سنگین را. یکی از ویژگی‌های برجسته این کتاب، استفاده از کاغذ تحریر است.

برخلاف بسیاری از کتاب‌های نفیس امروزی که از کاغذ گلاسه سنگین و براق استفاده می‌کنند، این کتاب با کاغذ تحریر چاپ شده است. کاغذ تحریر، همان کاغذ ساده و گرم و لطیف کتاب‌های قدیمی است. وقتی این کتاب را ورق می‌زنی، صدای خش‌خش کاغذ را می‌شنوی، بافت آن را زیر انگشتانت حس می‌کنی، و انگار نه یک کتاب مدرن، که یک نسخه خطی قدیمی را در دست داری. کاغذ تحریر همچنین سبک‌تر از گلاسه است – برای یک کتاب جیبی که قرار است همیشه همراه تو باشد، این ویژگی بسیار مهم است. وزن کم کتاب، حمل آن را در سفرها و روزمرگی آسان‌تر می‌کند و خستگی به همراه نمی‌آورد. زبان فارسی این رباعیات، بی‌نیاز از ترجمه است.

خیام را فقط باید به فارسی خواند؛ همان زبانی که خیام هشتصد سال پیش با آن «در گردش گل، نهان بود رازی» را زمزمه کرده است. «چون عمر به سر آمد و جانی باقیست می نوش که عمر باقی این است و بس»، «افسوس که سرمایه عمر از دست است / غیر از قدری نفس، همه بر باد است»، «آمد شدنیام، چه سود آمدن من؟ / وین عمر عزیز، چه سود بودن من؟» این رباعیات را هر ایرانی، از پیر و جوان، از شهری و روستایی، بی‌واسطه درک می‌کند و با آن می‌اندیشد و می‌گرید و می‌خندد. ۱۹۲ صفحه کاغذ تحریر با جلد سخت، مجموعه قابل توجهی از رباعیات خیام را در خود جای داده است. این تعداد رباعی (نزدیک به ۱۵۰ تا ۱۸۰ رباعی) پوشش مناسبی از مشهورترین و عمیق‌ترین رباعیات خیام ارائه می‌دهد. جلد سخت نیز از این همراه همیشگی محافظت می‌کند تا سال‌ها در سفرها و جا‌به‌جایی‌ها، سالم و زیبا باقی بماند.

«رباعیات خیام» با خوشنویسی محمدرضا خداویسی برای چه کسانی است؟ برای مسافری که در جاده‌ها دنبال همراهی فلسفی می‌گردد، برای دانشجویی که می‌خواهد خیام را همیشه در کیفش داشته باشد، برای کارمندی که در لحظات کوتاه استراحت به دنبال عمق معناست، برای هدیه‌ای کوچک اما ارزشمند به دوستان و عزیزان، و برای هر کسی که باور دارد یک رباعی خیام می‌تواند در یک دقیقه انتظار، دنیایی از معنا را در دلت بریزد.