کتاب فن و هنر فلزکاری در ایران (نشر سمت)

کتاب فن و هنر فلزکاری در ایران اثر فائق توحیدی

فلزکاری، یکی از کهن‌ترین و اصیل‌ترین هنرهای صنعتی ایران است که ریشه‌ای چندهزارساله در فرهنگ و تمدن این سرزمین دارد. از جام‌های زرین و سیمین هخامنشی گرفته تا ظروف مفرغی عصر آهن، شمشیرهای فولادی ساسانی و آثار نفیس قلم‌زنی و منبت‌کاری دوران اسلامی، هر اثر فلزی، روایتگر گوشه‌ای از خلاقیت، مهارت و جهان‌بینی هنرمندان ایرانی در طول تاریخ است.

کتاب «فن و هنر فلزکاری در ایران» تألیف فائق توحیدی، مرجعی جامع و پژوهشی است که با نگاهی دقیق و مستند، به بررسی ابعاد گوناگون این هنر-صنعت دیرینه و تأثیر شگرف آن بر هویت فرهنگی و هنری ایران می‌پردازد. آنچه این اثر ۳۰۵ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی کمنظیر و ارزشمند در ادبیات هنرهای سنتی ایران تبدیل کرده، رویکردی همه‌جانبه و ساختارمند به تاریخچه، تکنیک‌ها و زیبایی‌شناسی فلزکاری در ایران است.

مؤلف با تسلطی مثال‌زدنی بر منابع تاریخی، متون کهن و شواهد باستان‌شناسی، خواننده را با سیر تحول فلزکاری از دوران پیش‌ازتاریخ تا عصر حاضر آشنا می‌سازد و نشان می‌دهد که چگونه این هنر در بستر تحولات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، مسیر تکامل خود را پیموده است. همچنین، کتاب به‌تفصیل به معرفی و تحلیل فلزات و آلیاژهای مختلف مورد استفاده در ایران همچون طلا، نقره، مس، برنز، مفرغ، آهن و فولاد پرداخته و خواص و کاربردهای هر یک را با ذکر مثال‌های عینی از آثار شاخص تاریخی، به‌خوبی تبیین می‌کند. از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، پرداختن به تکنیک‌های گوناگون فلزکاری است.

مؤلف با زبانی روان و ساختاری منسجم، به تشریح روش‌های سنتی و ظریف فلزکاری همچون چکش‌کاری، ریخته‌گری، قلم‌زنی، ملیله‌کاری، خاتم‌کاری، زرکوبی و جواهرنشانی می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه هر یک از این فنون، با ظرافت و دقتی ستودنی، آثاری بدیع و ماندگار را خلق کرده‌اند. همچنین، کتاب به نقوش و تزیینات به‌کاررفته در آثار فلزی پرداخته و به تحلیل نمادشناسی و زیبایی‌شناسی این نقش‌ها، از اسلیمی‌ها و ختایی‌ها تا نقوش حیوانی و انسانی، می‌پردازد.

این کتاب، با برخورداری از تصاویر متعدد و باکیفیت از آثار شاخص فلزکاری ایران، و زبانی علمی و روان، برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ هنر، باستان‌شناسی، هنرهای سنتی و صنایع دستی، و همچنین تمام علاقه‌مندان به هنر و فرهنگ ایران، منبعی ارزشمند و الهام‌بخش محسوب می‌شود. کاغذ تحریر و جلد شومیز، مطالعه‌ای دلپذیر و ماندگار را برای مخاطبان فراهم آورده است.

امید است که مطالعه‌ی این اثر گران‌بها، نه تنها به‌منزله‌ی سفری در ژرفای هنر فلزکاری ایران، بلکه به‌عنوان درکی تازه از پیوند هنر و صنعت در این سرزمین کهن، روشنگر مسیر هنرمندان و پژوهشگران نسل‌های آینده باشد.