رباعیات حکیم عمر خیام (نشر آراز بیکران)

رباعیات حکیم عمر خیام مترجم ادوارد فیتز جرالد

در میان شاعرانِ اندیشمندِ ایران‌زمین، عمر بن ابراهیم، همان خیامِ نیشابوری، جایگاهی بی‌نظیر و منحصربه‌فرد دارد. این ریاضیدان، منجم و فیلسوفِ بزرگ قرن پنجم و ششم هجری، با رباعیاتِ کوتاه و پرمعنای خود، به پرسش‌های بنیادینِ انسان درباره‌ی زندگی، مرگ، عشق، خوشی و رازِ هستی پاسخ گفته و جهانی از معنا را در چهار مصراعِ کوتاه جای داده است. خیام، با نگاهی شکاکانه اما عاشقانه به جهان، از یک سو، ناپایداریِ این دنیا را به تصویر می‌کشد و از سوی دیگر، به مخاطب می‌آموزد که غنیمت شمردنِ دم، بهترین راهِ زیستن است.

نسخه‌ی نفیسی که هم‌اکنون پیشِ روی شماست، گنجینه‌ای از این رباعیاتِ جاودان است که با هنرِ خوشنویسیِ چشمنواز و ترجمه‌ای کلاسیک به زبانِ انگلیسی، این شاعرِ اندیشمند را به مخاطبانی در سراسرِ جهان معرفی می‌کند. انتشارات آراز بیکران در چاپ دوم از این کتابِ ارزشمند با قطع وزیری و جلد ترمو با طرح چرم که با جعبهای محافظ و شکیل همراه شده، تمامِ ظرافت و دقتِ خود را به کار گرفته است. جلدِ چرم‌نمایِ این کتاب، با دوام و زیباییِ بی‌نظیر خود، استحکام و ماندگاریِ آن را برای سال‌ها تضمین می‌کند و جعبه‌ی هماهنگ با آن، محافظی مطمئن در برابرِ گردوغبار و آسیب‌های فیزیکی است.

قطع وزیری نیز به‌دلیل ابعادِ متعادل و همه‌پسند، این کتاب را به گزینه‌ای ایده‌آل برای مطالعه‌ی روزانه، قرار گرفتن در کتابخانه‌های نفیس و یا هدیه‌ای ارزشمند برای عاشقانِ ادب فارسی و انگلیسی تبدیل کرده است. آنچه این نسخه را از هزاران چاپِ دیگر از رباعیاتِ خیام متمایز می‌سازد، ویژگیِ بی‌نظیرِ دوزبانه بودنِ آن است. رباعیاتِ خیام در این کتاب، علاوه بر زبان فارسی (متنِ اصلی)، به زبانِ انگلیسی نیز ترجمه شده‌اند. ترجمه‌ی کلاسیک و مشهورِ ادوارد فیتز جرالد، که در قرن نوزدهم میلادی منتشر شد، نقشی بی‌بدیل در شناساندنِ خیام به جهانِ غرب داشت و به یکی از محبوب‌ترین آثارِ ادبیِ انگلیسی تبدیل شد.

فیتز جرالد با نگاهی شاعرانه و تأثیرگذار، توانست روحِ فلسفیِ خیام را در قالبی انگلیسی، چنان زیبا بازآفرینی کند که رباعیاتِ او، برای بیش از یک قرن، پرفروش‌ترین کتابِ شعر در انگلستان و آمریکا بود. حضور این ترجمه در کنار متنِ اصلی فارسی، این کتاب را به ابزاری ارزشمند برای علاقه‌مندان به ادبیاتِ تطبیقی، دانشجویان و کسانی که می‌خواهند با زیبایی‌های شعرِ فارسی از دریچه‌ی نگاهِ یک شاعرِ غربی آشنا شوند، تبدیل کرده است.

تعداد ۱۹۲ صفحه از این کتابِ نفیس، با کاغذ گلاسه‌ی معطر باکیفیت و براق آماده‌سازی شده است. این کاغذِ مرغوب، ضمن پشتیبانی از شفافیت و وضوحِ بالای متنِ فارسی و ترجمه‌ی انگلیسی، بر زیباییِ بصریِ کتاب افزوده و تجربه‌ای لذت‌بخش و چشمنواز را هنگام ورق‌زنی برای مخاطب رقم می‌زند. اما ویژگیِ منحصربه‌فردِ این نسخه، کاغذ گلاسه‌ی معطر آن است که عطری لطیف و دلنشین را با هر بار ورق زدن متصاعد می‌سازد. این بویِ خوش، که یادآورِ کتابخانه‌های قدیمی و مجالسِ انس با ادبِ فارسی است، خاطره‌ی خوانشِ این رباعیاتِ جاودان را برای همیشه در ذهن ماندگار کرده و آن را به یک تجربه‌ی همه‌جانبه‌ی حسی بدل می‌سازد.

زبان فارسی در این کتاب با تمامِ ایجاز، عمق و زیباییِ خود به کار رفته است. رباعیاتِ خیام، با بهره‌گیری از صنایعِ ادبیِ بی‌نظیری چون استعاره، کنایه و تشبیه، مفاهیمی چون غنیمت شمردنِ دم، شک در رازِ آفرینش، عشق به زندگی و نکوهشِ ریا و ظاهرپرستی را به زیباترین شکل ممکن بیان کرده‌اند. هر رباعیِ خیام، یک جهانِ فلسفی است که خواننده را به چالش می‌کشد و او را به اندیشیدن درباره‌ی هستی و جایگاهِ خود در این جهانِ بی‌کران فرا می‌خواند. در کنار این، ترجمه‌ی انگلیسیِ فیتز جرالد، با زبانی شاعرانه و تأثیرگذار، این مفاهیمِ عمیق را به شکلی دلنشین به مخاطبِ غیرفارسی‌زبان منتقل می‌سازد و نشان می‌دهد که شعرِ فارسی، فارغ از هر زبانی، می‌تواند با قلبِ انسان سخن بگوید.

چاپ دوم این کتاب، گواهی بر استقبالِ پرشورِ مخاطبان از این اثر است و نشان می‌دهد که انتشارات آراز بیکران توانسته است با درکِ نیازِ مخاطبِ امروزی، محصولی ارائه دهد که هم از نظرِ محتوا و هم از نظرِ شکل، در اوجِ کیفیت قرار دارد. در نهایت، رباعیات حکیم عمر خیام با ترجمه‌ی فیتز جرالد و کاغذِ گلاسه‌ی معطر، صرفاً یک کتاب نیست؛ او همدمی است فیلسوف، پلی است میانِ شرق و غرب و سفری است به اعماقِ اندیشه‌ی بشری که هر بار گشوده می‌شود، نسیمِ ژرف‌اندیشیِ خیام، جانِ مخاطب را نوازش می‌دهد و او را به تأمّل در رازهای هستی فرا می‌خواند.