کتاب چوتاشی در مازندران (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب چوتاشی در مازندران اثر مصطفی رستمی

سفری است به ژرفای هنرهای چوبی ایران، بهویژه در خطهٔ سرسبز و اسرارآمیز شمال کشور. چوتاشی، که در گویش محلی به معنای چوبتراشی و لاکتراشی است، نه تنها یک حرفه یا صنعت دستی نیست، بلکه روایتی است از زیستِ مردمانی که با چوب و جنگل عجین شده اند و از دلِ تنهٔ درختان، ظرف ها، ظروف، ابزارهای کشاورزی و حتی سازهای موسیقی را خلق کرده اند.

مؤلف با نگاهی موشکافانه و عشقی عمیق به میراث فرهنگی ناملموس این سرزمین، کوشیده است تا این هنرِ در حال فراموشی را از لابه لای خاطرات پیشینیان، اسناد کهن، و مصاحبه های میدانی با استادان بازمانده، بیرون بکشد و در قالب ۱۶۶ صفحه، در قطع وزیری، به دست هنردوستان و پژوهشگران برساند. این کتاب، که توسط مؤسسهٔ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری فرهنگستان هنر روانهٔ بازار نشر شده، با زبانی روان، علمی و در عین حال صمیمی، ابعاد گوناگون این هنر صناعی را بررسی می کند.

از ابزارهای سنتی و انواع چوب ها، از جمله چوب گردو، راش، و ازگیل گرفته تا تکنیک های پیچیدهٔ منبتکاری و معرقکاری، همگی در این اثر جای گرفته اند. اما آنچه این کتاب را از یک پژوهش صرفاً فنی متمایز می کند، رویکرد مردم شناختی و تاریخی آن است. رستمی نشان می دهد که چوتاشی چگونه با آیین ها، ترانه ها، باورهای عامیانه و حتی اقتصاد معیشتی مردم مازندران گره خورده و نقشی فراتر از یک ابزار ساده داشته است.

در عصری که انبوه تولیدات صنعتی، هویت و اصالتِ هنرهای دستی را به حاشیه رانده است، آثاری همچون «چوتاشی در مازندران» همچون چراغی در تاریکیِ فراموشی، راه را برای نسل جوان و علاقه مندان به صنایع دستی و هنرهای بومی روشن می کنند. این کتاب، نه فقط یک منبع مطالعاتی، بلکه دعوتی است برای بازاندیشی در ارزش های نهفته در دست های هنرمندی که با چوب، زندگی را شکل می داده و با هر تراش، تار و پود فرهنگ ایران را استوارتر می کرده است.

مطالعهٔ این اثر، به تمامی هنرمندان، پژوهشگران حوزهٔ مردم شناسی، دانشجویان رشته های هنر و معماری و همچنین تمام کسانی که دغدغهٔ حفظ هویت ملی و بومی دارند، توصیه می شود؛ چرا که چوتاشی، فقط یک هنر نیست؛ صدای تاریخ و طبیعتی است که در میان درختان کهن سال مازندران جریان دارد.