کتاب رباعیات خیام رحلی گلاسه با قاب (خط استاد امیر احمد فلسفی) (انتشارات یساولی)

کتاب رباعیات خیام خوشنویس: امیر احمد فلسفی نگارگر: استاد فرشچیان

«رباعیات خیام» با خوشنویسی امیر احمد فلسفی، نگارگری استاد محمود فرشچیان و نقش‌های گل و مرغ آقامیری، شاهکاری است بی‌نظیر که در آن چهار هنر اصیل ایرانی شعر، خوشنویسی، نگارگری و تذهیب در هم تنیده شده‌اند تا تفسیری چشمنواز از فلسفه خیام ارائه دهند. این کتاب با قطع رحلی، جلد سخت همراه با قاب و کاغذ گلاسه، چنان شکوهی دارد که گویی خود خیام در روزگاری دیگر، با زبانی تازه و هنری نو، معمای هستی را با ما زمزمه می‌کند.

امیر احمد فلسفی، خوشنویس برجسته معاصر، رباعیات خیام را با خط نستعلیق چنان زیبا رقم زده که گویی هر حرف، پاسخی است به پرسش‌های بی‌پاسخ خیام. کشیدگی‌های نرم حروف، فراز و نشیب کلمات، و نقطه‌هایی که چون ستاره در شب اندیشه خیام می‌درخشند همگی در خدمت انتقال آن حس تلخ و شیرین شکاکی خیامانه هستند. فلسفی در این اثر، نه تنها خوشنویس که هم‌نفس خیام شده است؛ قلمش می‌لرزد وقتی از «آمد شدن» و «رفتن» می‌نویسد، محکم می‌شود وقتی از «یک جرعه می» سخن می‌گوید، و آرام می‌گیرد وقتی به «خاکستر بودن» می‌رسد.

استاد محمود فرشچیان، بزرگ‌ترین نگارگر معاصر ایران، برای این رباعیات، مجموعه‌ای از مینیاتورهای ناب و بدیع خلق کرده که هرکدام، روایتگر عمیق‌ترین مفاهیم خیامی است. آن «کوزه‌گر» که از دل خاک، کوزه‌ای می‌سازد و ناگهان کوزه لب به سخن می‌گشاید؛ آن «پیر خرد» که بر لب جوی نشسته و به راز گیتی اندیشیده؛ آن «ساقی» که جامی شراب به دست دارد و ما را به «یک دم» زندگی دعوت می‌کند – همه و همه در قاب هنر فرشچیان جان گرفته‌اند.

رنگ‌های گرم و سرد فرشچیان، فضای دوگانۀ خیام را عینیت می‌بخشند: ترس از نیستی در کنار لذت از بودن. و اما آقامیری، هنرمند چیره‌دست در مکتب گل و مرغ، نقوش تزئینی کتاب را چنان ظریف و رنگین رقم زده که گویی برگ‌ها از لابه‌لای صفحات می‌رویند و پرندگان بر شاخه‌ها آواز می‌خوانند. گل و مرغ‌های او، که در حاشیه صفحات و میان رباعیات جای گرفته‌اند، فضایی شاعرانه و باغ‌آرایی خلق کرده‌اند که با فلسفه خیام – که زندگی را به یک «باغ» تشبیه می‌کند – هماهنگی عمیقی دارد.

قطع رحلی بزرگ، تمام این ظرافت‌ها را در ابعادی چشمنواز به نمایش می‌گذارد. هر صفحه، یک تابلو کامل است: در مرکز، رباعی خیام با خط زیبای فلسفی؛ در کنار آن، نگاره‌ای از فرشچیان که معنی شعر را تفسیر می‌کند؛ و در حاشیه، گل و مرغ‌های آقامیری که فضا را از زیبایی لبریز می‌سازد. شگفت‌انگیزترین ویژگی این کتاب، پنج‌زبانه بودن آن است. رباعیات خیام به پنج زبان زنده جهان – فارسی، انگلیسی، آلمانی، فرانسوی و عربی – در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

فارسی به عنوان زبان اصلی، شیرینی و ایهام کلام خیام را حفظ کرده؛ ترجمه انگلیسی و آلمانی با دقتی علمی مفاهیم فلسفی را منتقل می‌کنند؛ ترجمه فرانسوی با لطافتی شاعرانه، روح خیام را به خیابان‌های پاریس می‌آورد؛ و ترجمه عربی، خیام را به خویشاوندی زبانی با شاعران عرب پیوند می‌زند. ۲۸۸ صفحه کاغذ گلاسه با جلد سخت قاب‌دار، این گنجینه را برای نسل‌ها ماندگار می‌کند.

«رباعیات خیام» برای فیلسوفان، شاعران، هنرمندان، و تمام انسان‌هایی که تا به حال به آسمان نگاه کرده و پرسیده‌اند: «از آمدن خود به این جهان، چه مقصود بود؟» خیام پاسخی ندارد – و شاید همین بی‌پاسخی، بزرگترین پاسخ او باشد.