روستای ججین اردبیل؛ آشنایی با تاریخ، فرهنگ و آداب‌ورسوم مردم آن

معصومه پورافشار

هنگامی كه شهر اردبیل را در حدود 2 كیلومتر به سمت مشرق پشت سر می‌گذاریم دهكده‌ای با مناظر زیبا نمایان می‌شود. اینجا قریه ججین است مردمانی صبور و بردبار در خود می‌پروراند. دهكده ججین طبق سرشماری آبان ماه سال 1345 صد و چهل و سه خانه دارد و جمعیت آن 763 نفر است. شماره مردان 406 نفر و زنان این دهكده 357  نفر هستند. قریه ججین به زبان محلی «داش كَسَنْ» نامیده می‌شود. در گویش آذربایجانی «داش» یعنی «سنگ» و «كَسَنْ» به معنی برنده است و می توان داش كسن را به «سنگ بر» ترجمه كرد. و این به خاطر آن  است كه ججینی ها از زمانی كه خود را شناختند همواره با سنگ سر و كار داشتند كار اغلب مردم این روستا سنگ‌بری از كوهپایه‌های مجاور و حمل آن به دهكده خود یا به شهر اردبیل است. از این سنگها كه بیشتر آهكی است در ساختمان خانه‌ها استفاده می‌شود.

ججین از طرف شمال به شهرستان اردبیل، از جنوب به دهكده « بنفشه درق » از مشرق به قریه « نیار» و از مغرب به دهكده « شام اسبی» محدود است. به قول خود روستاییان «آفتاب شهرستان اردبیل از این دهكده سر می‌زند » رودخانه « بالخلو » این دهكده را از شهر اردبیل جدا می‌كند و رابط این قریه به شهر، پل هفت چشمه رود بالخلو است. بالخلو از كوههای سبلان و گردنه میر سرچشمه گرفته و بعد از سیراب كردن زمینهای قریه « شام اسبی » واقع در مغرب ججین به شهر اردبیل رو می‌نهد و در سر راه خود ججین را نیز بی‌بهره نمی‌گذارد.

آنچه در این دهكده جلب توجه می‌كند وجود دو برج یكی با كلاه فرنگی تنگ و دیگری با كلاه فرنگی وسیع است. این دو برج یادگاری از حكومت فئودالها در این سامان است، اهالی دهكده ساختمان این برج‌ها را به 50 -60 سال پیش نسبت می‌دهند و از ظلم و ستم خوانینی كه حتی به جان و مال و ناموس مردم زحمتكش و بردبار این قریه تعدی كرده‌اند به تلخی یاد می‌كند و نخستین مالك دهكده به اسم « محسن خان سردار فاتح » معرفی می‌نمایند. در قسمت مغرب این دهكده ، تپه نادری (= قلخان تپه)(1) قرار گرفته و بر سر راه ججین  به تپه نادری، دریاچه مانندی بنام « شوره گِلْ »(2) واقع شده است كه دارای آب شور است و گویا برای امراض مختلف بخصوص برای روماتیسم نافع است.

             

یكی از دو برج دهكده «ججین» ، این برج بر سر راه ججین به شوره گل واقع شده است

دهات همسایه ججین

مردم این روستا با دهكده‌های مجاور روابط حسنه دارند. از دهات همسایه این قریه می‌توان دهكده‌های: نیار – بنفشه درق – شام اسبی- همت آباد و پیله سهران را نام برد كه قریه اخیر از توابع متروكه شهرستان اردبیل و مركز عملیات نظامی است.

كوه‌های اطراف ججین

از كوه‌هایی كه در كنار این دهكده واقع‌اند باید از كوه « الله اكبر» و كوه « پیر» نام برد كه زیارتگاهی در دامنه كوه پیر قرار گرفته است، اهالی دهات مجاور جهت زیارت عازم این كوه می‌شوند و مردم ججین نیز گاهی اوقات اگر از كناره‌های این كوه بگذرند سری به این مكان مقدس می‌زنند.

آب و هوا

آب آشامیدنی مردم دهكده از چاه‌هایی فراهم می‌شود كه در اغلب خانه‌ها كنده شده است آب ریخت‌و‌پاش اهالی از شعبه‌ای از رود بالخلو است كه از طرف « نیار» به این قریه می‌آید. آبشار زیبایی در پشت یكی از باغهای این روستا قرار گرفته است. هوای ججین در پاییز و زمستان سرد و در بهار و تابستان معتدل است، متأسفانه وجود كوره‌هایی كه سنگ‌های آهكی در آنجا پخته می‌شود باعث آلودگی هوای دهكده می‌گردد و سلامت مردم این قریه را تهدید می‌كند.

انجمن ده

قریه ججین مدتی است « كدخدا » ندارد و توسط انجمن ده اداره می شود، رییس انجمن حاجی بالاخان محمودی و اعضای انجمن، رجب قیداری – یدالله علیزاده – چوپان قهرمانی و سلیمان غضنفری هستند. رییس و اعضای انجمن توسط اهالی دهكده انتخاب می‌شوند سپس مراتب به مقامات مربوط در شهرستان اردبیل گزارش داده می‌‌شود. در واقع رییس و اعضای انجمن ده وظایف كدخدایی دهكده را به عهده دارند، و در ضمن رسیدگی به كارهای شخصی خود، امور مربوط به دهكده را هم انجام می‌دهند. جوانمرد دهكده، حاجی میر كریم، نام دارد كه صادقانه به آبادانی این قریه و بهبود زندگی ساكنان این ناحیه علاقمند است و از دیر باز زندگی خود را وقف آسایش مردم این روستا كرده است.

                                     

طرحی از گاوآهن با ضبط اسامی محلی: 1-گیو 2-زول 3-قیش 4-اخ 5-پَرَل 6-توتاخ 7-کنوک 8-گاوآهن                      اَل چراغی (چراغ دستی)

كوچه های دهكده

از كوچه‌های ججین می‌توان از كوچه، حاجی اژدر- حاجی میر‌كریم – حاجی بالاخان – میرزا باقر – غضنفر – نفظ الله و … نام برد.

داد و ستد

ججین چهار قهوه‌خانه بزرگ و چهار قهوه‌خانه كوچك دارد. این قهوه‌خانه‌ها بیشتر مایحتاج مردم را دارند و اغلب چای و روغن و قند و نبات و داروهایی برای كمكهای اولیه به مردم می‌فروشند باید گفت كه ججینی‌ها برای خرید، اغلب به شهر اردبیل می روند، آنان موی بز و پشم گوسفند و لبنیات به شهر می‌برند و می‌فروشند و در عوض پارچه و لباسهای دوخته شده و خشكبار و قند و شكر و اشیاء دیگر تهیه می‌كنند. روزهای چهارشنبه هر هفته نیز جمعی از فروشنده‌های دوره‌گرد شهر اردبیل بر روی ارابه‌های دستی پارچه‌هایی باز می‌كنند و برای عرضه به مردم دهكده به این روستا می‌آوردند.

سواد و آموزش

قریه ججین مدرسه‌ای به اسم « دبستان امیر نظام ججین » دارد و ساختمان مدرسه اصلی آن كه « دبستان 25 شهریور » نام دارد به دستور اداره آموزش و پرورش اردبیل شروع شده ولی نا‌تمام مانده است. قرار است اداره آموزش و پرورش شهرستان اردبیل به تكمیل این ساختمان بپردازد. مدرسه امیر نظام ججین، دبستان پنج كلاسه‌ای است كه توسط آقای میر عباس سید حاتمی كه از اهالی شهر اردبیل است، اداره می‌شود و 28 نفر شاگرد از كلاس اول تا پنجم در آن به خواندن و نوشتن مشغولند. معلم دهكده گاهی در مورد اینكه چطور باید به پیشرفت امر مهم آموزش و پرورش  در این دهكده كمك كرد برای ساكنان این روستا سخنرانی می‌كند و خود با همكاری اهالی راه اصلی این قریه را كه معبر عمومی بوده و متأسفانه وضع خوبی نداشته خاك‌ریزی و تسطیح كرده است. از كلاس پنجم به بعد معمولاً كودكان دهكده جهت تكمیل تحصیلات خود هر روز به مدارس شهر می‌روند و غروب به دهكده باز می‌گردند. البته در موقع زمستان كه برف و بوران است رفت و آمد برای این كودكان خردسال بسیار مشكل است ولی آنان رنج این سفر را به جان می‌خرند تا به سرنوشت پدران خود گرفتار نشوند.

پیشه‌های مردان

عده ای از مردان ججین كشاورزند و در زمین‌های اطراف دهكده كه بیشتر دیمی است به كشت و زرع می‌پردازند و برخی دیگر كوزه‌گرند و در كارگاه‌های سفالگری به كار مشغولند و نیز جمع كثیری از اهالی ججین به عملگی در كوره‌هایی كه سنگهای آهكی در آنجا پخته می‌شود، اشتغال دارند.

كشاورزی

كشاورزی در این دهكده به طرز قدیم و با وسایل قدیمی است و در بعضی موارد از شهر تراكتور كرایه می‌كنند.دهكده دارای زمینهای آبی و دیمی است. وسعت زمینهای دیمی بیشتر از زمینهایی است كه با آب سیراب می شوند. حق‌آبه دهكده ججین از رود « بالخلو » و بعد از استفاده اهالی دهكده « شام اسبی » است تخمهایی كه كاشته می شوند بیشتر گندم و جو و بخصوص بذر چغندرقند  است و كمتر عدس و نخود می‌كارند دهكده آسیاب ندارد ( تا چند سال پیش آسیاب آبی در این روستا وجود داشته ولی امروزه از آن استفاده نمی‌شود ). مردان گندم را در جوال می ریزند و بار الاغ می‌كنند و به شهر می‌برند، و در آسیابهای شهر، گندم را آرد می‌كنند. ججینی‌ها در زمین‌های اطراف قریه سبزی می‌كارند و این محصولات را به شهر می‌برند و می‌فروشند. همانطوری‌كه گفتیم در این دهكده كشاورزی بیشتر با وسایل قدیمی است نخستین بار كه زمین را شخم می‌زنند اِمارت می‌گویند و با دوم در جهت مخالف شخم می‌زنند و آن را «پَرشیم» می‌نامند.

كوزه‌گری

از هنرهای دستی مردان این دهكده باید از كوزه‌گری نام برد كه رسمی است دیرینه و اگرچه كوزه‌گران در كارگاه‌هایی كار می‌كنند كه بسیار تنگ و تاریك است معذالك پیر‌مردی روشندل را دیدم، كه با ذوق و علاقه‌ای توصیف‌ناپذیر به كار مشغول بود و سخت می‌كوشید تا رسم دیرینه كوزه‌گری را در دهكده خود حفظ نماید.

برای ساختن كوزه عده‌ای موظفند كه به كناره‌های شوره گل بروند و از كوهپایه‌های مجاور آن خاك مخصوص كوزه را به كارگاه بیاورند و چند نفر عهده‌دار آوردن ماسه از رود بالخلو هستند. سپس خاك و ماسه را به هم می‌آمیزند و گلی مخلوط از آن دو بدست می‌آورند و آنرا در محوطه داخل كارگاه درست پا می‌زنند. چند روز این پا زدن و « ورزْ » دادن ادامه دارد تا به قول اهالی ، گل خودش را بگیرد و چسبناك شود. سپس تكه‌تكه از آن گل می‌برند و به صورت كله قند چانه می‌گیرند و به استاد می‌دهند. استاد این چانه‌های ‌كله‌قندی را روی قالبی كه بر روی چرخی قرار گرفته می‌گذارد، آنگاه چرخ را با پا به حركت در می‌آورد و با دستهایش به این گل ناچیز صورتهای زیبا می‌بخشد ابتدا كوزه‌ها دارای پایه‌ای با قطر بزرگ و دهانه گشاد هستند و به تدریج در قسمت انتهای چرخ شكل اصلی خود را باز می‌یابند.

سپس كوزه‌ها را از چرخ خارج می‌كنند و دسته‌ای برآن می‌نهند و با وسیله‌ای كه « شانه » می‌گویند بر روی این كوزه‌ها نقش و نگارهایی رسم می‌كنند. در قسمت درونی كارگاه مدت 10 روز این كوزه‌ها را می‌گذارند تا خشك شود بعد از 10 روز عده‌ای كارگر كه معمولاً همه از زنان دهكده هستند و در ازاء ساعت‌ها كار به 20 ریال قانع‌اند ، كوره را روشن می‌كنند تا كوزه‌ها را در آن بپزند. كورۀ سفالگری دو طبقه است و از گل ساخته شده است. طبقه پایین برای افروختن آتش و قسمت بالا برای چیدن ظرفهایی است كه باید پخته شوند ، حرارت از منافذ و سوراخهایی كه دركف طبقه دوم وجود دارد می گذرد و به ظروف سفالین می‌رسد.

وسایل سوخت كوره عبارت است از : پهن خشك و خاك اره.

كارگرانی كه روشن كردن كوره ها را به عهده دارند 6 نفر هستند كه دو نفر دو نفر می‌ایستند و سوخت كوره را در آن می‌ریزند. این كارگران اغلب از زنان دهكده هستند. مدت سه روز باید این كوزه‌ها در كوره پخته شوند، بعد از سه روز آنها را از كوره خارج می‌كنند و با یك تیغه آهنی درست صیقل می‌دهند سپس این كوزه‌ها را به الاغها بار می‌كنند و با پسر بچه‌هایی روانه شهر می‌كنند تا به دكاكینی كه قبلاً قرارداد بسته‌اند تحویل دهند.

پیشه های زنان

زنان دهكده سخت می‌كوشند تا در بدست آوردن وسایل گذران، همسران خود را یاری كنند. و به جرأت می‌توان گفت كه نصف كارها با زنان است. زنان دهكده سپیده صبح بر می‌خیزند و بعد از نیایش به درگاه خدا، به پختن نان می‌پردازند و اگر از گروه كشاورز باشند عازم صحرا می‌شوند تا در امور كشاورزی شوهران خود را یاری كنند و اگر كارگر كارگاه كوزه‌گری باشند به كارگاهها می‌روند تا كاری سخت را تا غروب آغاز كنند و اگر فرصتی داشته باشند گلیمی و دستكشی یا جورابی برای زمستان ببافند.

                                   

                                                          یَل                                                                                              جلیقه 

جشن‌ها 

ججینی ها همواره می‌كوشند تا مراسم اجدادی خود را به نحو جالب به‌جا آورند، چهارشنبه سوری را مفصلاً جشن می‌گیرند و در پشت‌بامها آتش روشن می‌كنند، فردای چهارشنبه سوری به كناره‌های رود بالخلو می‌روند و با نارنجك‌ها و ترقه‌های كوچكی كه با خود می‌برند در آنجا سرور و شادی برپا می كنند، بخصوص در عید نوروز مراسم جالبی دارند. یكماه به عید مانده ( شاید زودتر ) جنب و جوش عجیبی در دهكده برپا می‌شود. صحبت از نزدیكی سال نو است. مردان در قهوه‌خانه‌های دهكده گرد هم می‌آیند و زنان در كوچه‌ها اجتماع می‌كنند و درباره خریدی كه باید از شهر بكنند صحبت می‌نمایند. آنان به شهر می‌روند تا به بازاری كه به « قیصریه » معروف است سری بزنند و مایحتاج خود را تهیه كنند. كودكان نیز بیكار نمی‌مانند، آنان به كوهپایه‌های اطراف دهكده می‌روند تا آلاله‌های كُتل‌ها و گل و نوروز دامنۀ كوهها را بچینند و خانه‌های خود را با این زینت‌های طبیعی بیارایند یا به كناره‌های رود بالخلو می روند تا برای مراسم تحویل سال نو با سبد ماهی بگیرند.

چند روز به سال نو مانده ، اهالی این روستا به این فكر می‌افتند ارمغانی كه به زبان محلی «پای» می‌‌گوید برای نزدیكان خود بفرستند البته این كار خرج زیاد لازم دارد ولی چون به عنوان رسمی از دیر زمان متداول است ججینی‌ها همواره می‌كوشند حتی با قرض كردن هم كه شده این رسم را به جا بیاورند. این هدیه عبارت است از خوراكهای مختلف و گاهی لباسهایی برای نزدیكان، برای كودكان نیز معمولاً تحفه ای می‌فرستند كه « دولكه » می‌گویند. « دولكه » عبارت از ظرف سفالینی است كه در كارگاه سفالگری قریه ساخته می‌شود. در داخل این ظرف خشكبار می‌ریزند و تخم مرغی رنگ شده بر سر آن میگذارند. موقع تحویل سال نو ، معمولاً بزرگ خانواده قرآن میخواند و اهل خانه بدور هفت سین و سفره‌ای كه در آن بیشتر خشكبار و كمتر شیرینی و میوه چیده‌اند حلقه می‌زنند و آنگاه برای دید و بازدید به خانه‌های همدیگر می‌روند. در این هنگام كودكان نیز بی نصیب نمی‌مانند چون به عنوان عیدی تخم مرغ رنگ شده دریافت می‌دارند.

سیزده عید را نیز جشن می گیرند و به بیابانهای اطراف و اغلب به شوره گل می روند. رسم بر این است كه در موقع عید نوروز به دهكده‌های همسایه هم برای تبریك گفتن سال نو بروند چون به علت روابط حسنه‌ای كه با دهات مجاور دارند معمولاً از آن دهكده‌ها زن می‌گیرند و یا دختران خود را به این روستاها شوهر می‌دهند. و لازم است در این موقع از این دهكده‌ها هم دیدن كنند و این امر باعث استحكام پیوند دوستی آنها می‌شود.

                       

                                 عرق چین                                                                                 کفش ساغری

مراسم عروسی

مردم ججین را رسم بر این است كه معمولاً در 15 سالگی دختران را نامزد می‌كنند و یكسال بعد یعنی در 16 سالگی مراسم « عقد خوانی » در حضور آخوندی كه از شهر می‌آورند انجام می‌گیرد سپس جهت رسمیت پیدا كردن ازدواج ، به دفاتر ازدواج و طلاق در شهر اردبیل مراجعه می‌كنند. برای خواستگاری معمولاً ریش سفیدان دهكده پا درمیانی می‌كنند و زنانی كه سنی بر آنان گذشته ، در این امر پیشقدم می‌شوند. مردان دهكده عموماً از سن 24 به بالا ازدواج می‌كنند و این موقعی است كه احساس می‌كنند قادرند وسایل گذران و معیشت همسر خود را فراهم آورند. بعضی از آنان بعد از عروسی خانه محقری برای خود می‌سازند یعنی از پدر و مادر خود جدا می‌شوند و برخی دیگر در همان خانه پدر و مادر خود سكنی می‌گزینند و مشتركاً كار می‌كنند تا روزگار خود را بگذرانند. تقریباً 90% زناشویی با خودی و 10% با شهر و دهات اطراف است البته در مورد ازدواج نظر دختر و پسر هم شرط است.

میزان مهریه از 10,000 ریال تا 40,000 ریال است و حق متوسط آن 20,000 ریال است. آنان جهاز مختصری هم كه بیشتر عبارت است از گلیم، ( و اگر سرمایه‌شان  اقتضا كند فرش ) و چراغ نفتی و لباسهایی برای داماد و خویشان او، همراه دختر می‌كنند. و اگر چنانچه خانواده داماد متمكن باشند معمولاً خانواده دختر مبلغی به عنوان شیربها ( به زبان محلی «‌باشلق») نیز دریافت می‌كنند. در این دهكده طلاق بسیار كم است ولی در مورد زنان نازا باید گفت كه 80% مردان این زنان را طلاق می‌دهند و بقیه از این كار امتناع می‌ورزند.

در موقع عروسی آنان كه تعصب مذهبی دارند معمولاً از شهر درویشی یا مرشدی می‌آورند تا با خواندن اشعاری در  وصف رسول الله و علی(ع) و خاندان او و خلاصه با اشعار مذهبی كه شادی‌آور و حماسی باشد مجلس بی ریای آنان را گرم كند ولی اگر چنانچه اهل عیش باشند از شهر مطرب می‌آورند البته این دهكده نوازندگان محلی و خودی هم دارد ولی چندان در امر نواختن ماهر نیستند.

مراسم نامگذاری

ججینی‌ها در مورد اولین فرزندی كه به دنیا می‌آید رسم بخصوصی دارند، حال فرق نمی‌كند كه این نخستین كودك آنان دختر باشد یا پسر. در هر صورت ارجی دارد و شگون‌آور خانواده است و رسم بر این است كه نزدیكان آن خانواده كه فرزندی به دنیا آورده‌اند جمع می‌شوند و تحفه‌ای برای كودك تازه مولود می‌فرستند و خود در هفتمین شبی كه كودك به دنیا آمده است به خانه پدر و مادر نوزاد می‌روند. ریش سفید خانواده موظف است كه مراسم نامگذاری را به جا آورند. معمولاً در این شب از مطرب‎های خودی هم دعوت می‌كنند. اما در مورد سایر فرزندان اگر خانواده نوزاد بضاعت داشته باشد باز این رسم تكرار می‌شود و الا خانواده كودك چندان خود را به این امر راغب نشان نمی‌دهد، در این موقع عموماً پدر یا مادر طفل اسمی بر او می‌گذارند.

زبان و مذهب

ججینی‌ها به یكی از گویش‌های آذربایجان شرقی سخن می‌گویند و پیرو مذهب تشیع هستند آنان مردمان متعصبی هستند و تمام مراسم دینی خود را بجا می‌آورند بخصوص در دهه اول ماه محرم به احترام ائمه اطهار لباس سیاه می‌پوشند و هر شب در مسجد دهكده گرد هم می‌آیند و از مصایبی كه بر خاندان نبوت و طهارت رفته، سخن می‌گویند.

 مردان ججین از اواسط ماه ذی الحجه، شامگاهان مشعلی در جلوی مسجد روشن می‌كنند، آنگاه چوبدستی‌های بلندی بدست می‌گیرند و بدور مشعل حلقه می‌زنند و در حالیكه یكی از افراد « رجز » می‌خواند، چوبدستی‌های خود را بر زمین می‌كوبند و گفته‌های « رجزخوان » را كه بیشتر در ذكر مصایبی است كه به امام حسین علیه السلام و یاران آن حضرت روی نموده تكرار می‌كنند و به قول خودشان « شاخصی » می‌زنند و سپس مشعل را به دست می‌گیرند و به تمام كوچه‌های دهكده می‌روند. این امر احساسات دینی ساكنان پاكدل این روستا را به شدت  بر می‌انگیزد بعد از آن مشعل را خاموش می‌كنند و منتظر غروب روز دیگر می‌شوند، این رسم تا اواخر ماه ذی الحجه ادامه پیدا می‌كند.

یكی دیگر از رسمهای دینی ججینی‌ها كه كما بیش در اغلب دهكده‌های اطراف شهر اردبیل نیز صورت می گیرد. مراسم «طشت گذاری» است. در اوایل ماه محرم اهالی ججین در حالی كه همه لباس سیاه پوشیده‌اند در مسجد دهكده جمع می‌شوند و به سینه‌زنی می‌پردازند سپس یكی دو نفر از عزاداران حسینی كوزه‌ای بر دوش می‌گیرند و دور مسجد را می‌گردند و بقیه نیز از پشت سر آنان حركت می‌كنند و مرتب نوحه و رجز می‌خوانند. این رجزها بیشتر در بیان بزرگواری‌های سقای بزرگ كربلا و سپهسالار راه حق حضرت عباس است.  اصولاً این رسم بر این است كه جوانمردی‌ها و فداكاری‌های حضرت ابوالفضل (ع) را نشان دهند كه همواره خود را به آب و آتش میزد تا با جرعه ای آب گلوی خشكیده كودكان خیمه های امام حسین (ع) را تر كند.

ججینی‌ها بعد از اینكه مدتی به گرد مسجد می‌گردند آب كوزه‌ها را در طشت‌های بزرگی میریزند و لحظه‌ای در برابر این طشت‌ها كه تمثال‌هایی از چهارده معصوم بر بالای آن‌ها نصب شده، جمع می‌شوند و به گریه و زاری می‌پردازند از این روز به بعد هر كس به قدر توانایی خود مقداری پول خرد در این طشت‌ها می‌ریزند تا بعداً به  مصرف آبادانی مسجد برسانند. غالباً در ماه محرم اهالی این روستا مرثیه‌گویی نیز از شهر می‌آورند و مبلغی به این شخص می‌پردازند ولی اگر چنانچه از لحاظ وضع مادی در مضیقه باشند و نتوانند پولی برای مرثیه‌گو تهیه كنند به نوحه‌ای قناعت می‌كنند و گاهی نیز دسته جمعی به شهر اردبیل می‌روند و جزو حیدری‌ها(3) در مسجد جامع شهر گرد هم می‌آیند و به عزاداری می‌پردازند. آنان برای بهبود زندگی خود نذر می‎كنند و به علم‌های سیاه دخیل می‌بندند و غروب روز تاسوعا در مسجد دهكده شمع روشن می‌كنند. شبیه‌خوانی نیز از آداب و رسوم دینی آنان به شمار می‌رود. روز عاشورا قمه می‌زنند و بعد از ظهر آن روز به استماع حرفهای روضه خوان و آخوندی كه از شهر دعوت می‌كنند گوش می‌دهند.

سوگواری مرده

هنگامی كه از آخرین كوچه دهكده خارج می‌شویم و راه شهر اردبیل را در پیش می‌گیریم، قبرستان دهكده در پشت تلی از خاكستر و تكه پاره‌های ظروف سفالین نمایان می‌شود. اگر كسی در این روستا بمیرد، شیون زنان و گریه و بی‌صبری مردان تا زمانی ادامه دارد كه آخوندی از شهر بیاورند و نماز « میت » را  بگزارند و مرده را چال كنند (این روستا آخوند و ملا و روضه خوان ندارد) و گاهی دیر آمدن آخوند باعث ناراحتی بیشتر مردم این سامان می‌شود. چون دهكده مرده‌شوی‌خانه ندارد لذا گاهی در حیاط همان شخصی كه فوت شده و بعضی اوقات در مرده‌شوی‌خانه شهر اردبیل كه چندان فاصله‌ای از دهكده ندارد به شستشوی مرده می‌پردازند ( مرده شوی بیشتر خودی است ) آنگاه دسته جمعی به قبرستان می‌روند و (« لا اله الا الله») گویان مرده را در قبر جای می‌دهند. كوچكی خانه‌های دهكده مانع از این است كه مراسم سوگواری مفصلی در آنها به خاطر مرده صورت گیرد. آنان اگر بضاعتی داشته باشند خیراتی می‌كنند و مجلس ترحیمی در مسجد دهكده برپا می‌نمایند و از صفات پسندیده متوفی سخن می‌گویند. به راستی مرگ یك فرد در این دهكده‌های كوچك  غوغایی برپا می كند و همه اهالی را تا مدتی متأثر و متأسف می‌سازد.

خوراكهای محلی

خوراك اغلب مردم ججین لبنیات است و بخصوص از شور – سوزمه – بولاما (آغوز) استفاده می كنند و گاهی شوربا ( مقداری گوشت با كمی عدس و پیاز ) می‌پزند و معمولاً در روزهای خیر پلویی دم می‌كنند. پختن نان بیشتر به عهده زنان است و گاهی در روی « ساج » نان‌هایی می‌پزند كه به زبان محلی « ساج چورگی» می‌گویند. وسایلی كه برای پختن نان بكار می‌برند عبارتند از:

 1 - رُفْته

 2 -  وَرْدَنه

 3 - تَخْته

 4 - طَبَقْ

 5 - شیش.

بعد از اینكه آرد را خمیر كردند چانه‌هایی از آن می‌گیرند و با « وردنه » آنرا در روی تخته درست باز می‌كنند و سپس روی « رفته » پهن می كنند و به تنور می‌زنند .

آرد را در « طبق » خمیر می‌كنند و با « شیش » كه شبیه چنگكی است آتش درون تنور را به هم می‌زنند.

چیستانها

آن چیست كه هی پهن می‌كنم ولی خشك نمی‌شود؟ = زبان.

 آن چیست كه همه را زینت می بخشد ولی خود همواره لخت است؟ = سوزن.

 آن چیست كه بمحض اینكه من حركت می‌كنم آنهم حركت می كند و تا من می‌ایستم آنهم می‌ایستد؟ = سایه.

پدرم پیراهنی دارد كه نمی‌شود تا كرد – این پیراهن پر از سكه های اشرفی است كه به شمارش نمی‌آید؟ = آسمان و ستارگان.

پوشاك زنان و مردان دهكده ججین

ججینی ها به علت نزدیكی به شهر اغلب می‌كوشند كه از لباسهای شهری استفاده كنند و بخصوص مردان دهكده در این راه پیشقدم شده‌اند. معذلك اكثریت قریب باتفاق دوست دارند كه لباسهای محلی خود را حفظ كنند و اگر چه در روزهای عادی لباسهای آنان چندان جالب نیست ولی موقع اعیاد و عروسی و مراسم نامگذاری، لباسهای چشم‌گیری به تن می‌كنند و اغلب این لباسها را از بازار معروف شهر اردبیل یعنی «قیصریه» تهیه می‌كنند و گاهی اوقات خودشان بدوختن این لباس‌ها می‌پردازند.

               تساکی

پوشاك زنان

« یلْ » - نیم تنه جلو بازی است كه بیشتر از مخمل‌های گلدار دوخته می‌شود و برای زینت آن گاهی در قسمت جلو و در آستین‌ها نواری به آن می دوزند.

جلیقه - لباس بی آستین و جلوبازی است كه اغلب از مخمل می‌دوزند و در قسمت جلو ملیله دوزی می‌كنند.

اُورپك - روسری  ابریشمی رنگینی است كه با نقشهای مختلف و به رنگهای گوناگون دوخته می شود.

كلاغی - دستمال ابریشمی رنگینی است كه از روی اورپك به پیشانی و دور سر می‌بندند.

پیراهن - معمولاً از چیت‌های گلدار است و حداقل 4 متر پارچه برای دوخت آن مصرف می‌شود و تا روی زانو می‌افتد و در قسمت پایین در طرفین چاك دارد.

تُمان (دیزلیك) - از چیت‌های گلدار است و از 7 متر پارچه دوخته می‌شود و به جای دامن از آن استفاده می‎كنند، این را گاهی اوقات چین‌دار می‌دوزند و در برخی موارد چند تا از این «دیزلیك » ها را روی هم می‌پوشند.

عرقچین - عرقچین را از زیر اورپك به سر می گذارند. عرقچین یا دست بافت است یا از پارچه‌های مخملی می‌دوزند و روی آن را ملیله دوزی می‌كنند.

كفش - زنان دهكده ججین بیشتر گالش‌های رنگین به پا می‌كنند ولی هنگام عروسی و اعیاد، پاپوش جالبی به نام « كفش ساغری » می‌پوشند، این كفش تكه‌ای چرم است كه از طرف پنجه بالا آمده و به سمت رویه انحناء پیدا كرده است و تكه‌های مخمل به رنگهای مختلف در قسمت پنجه بر روی چرم دوخته می‌شود و كناره‌های مخمل ملیله دوزی می‌گردد.

البته بیشتر این لباسها در صندوقهای زنان این روستا باقی می‌مانند تا در مراسم شادی از آنها استفاده شود ولی در روزهای عادی زنان دهكده بیشتر تمان (دیزلیك) و پیراهن و گالش‌های رنگین و جلیقه‌های با پارچه‌های معمولی و چارقدی از چیت‌های گلدار می‌پوشند.

پوشاك مردان

«تَساكی» -كلاه مخروطی شكلی است كه دارای چندین ترك است. مردان این دهكده كلاه كپی و شاپو هم به سر می‌گذارند.

كُت - بیشتر شبیه « آرخالق » است.

شلوار - مردان این قریه اغلب شلوار لیفه‌دار می‌پوشند.

پیراهن - پیراهن بیشتر مردان این روستا از متقال است و در قسمت شانه چپ دگمه می‌خورد آستین های این پیراهن‌ها نسبتاً كوتاه است.

كفش - اكثر مردان قریه ججین در تابستان « چاروق » به پا می‌كنند و در زمستان ازگالش‌هایی كه در شهر اردبیل تهیه می‌شود، استفاده می‌كنند.

همانطوری‌كه گفتیم مردم این دهكده به علت نزدیكی به شهر، سعی دارند بیشتر از لباس‌های شهری استفاده كنند.

در خاتمه گفتار لازم است از آقای حاجی بالاخان محمودی رییس انجمن دهكده ججین و آقای رجب قیداری عضو فعال انجمن و نیز از آقای میر عباس سید حاتمی معلم دهكده، ساسپگزاری نمایم. نامبردگان با كمال  صمیمیت در جمع آوری این اطلاعات مرا یاری نموده‌‌اند.

نویسنده و محقق: جابر عناصری از انتشارات اداره فرهنگ عامه

1 – َقلخانْ -  سپر

2 – به زبان محلی ،  شوره بیل

3 – اهالی شهر اردبیل را عقیده بر این است كه دو برادر به اسامی حیدر و نعمت هر كدام در نقطه ای از شهر اقامت گزیدند و به آبادانی آن نقطه همت گذاشته اند هنوز بعد از گذشت سالها مردم شهر اردبیل قسمتی از شهر را كه محل بزرگ آن «تُوا» (طوی) است «حیدری» در قسمت دیگر را كه محله معروف آن «گاز ران» است «نعمتی» می گویند.

بازخوردها
    ارسال بازخورد
    • - نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
    • - لطفا دیدگاهتان تا حد امکان مربوط به مطلب باشد.
    • - لطفا فارسی بنویسید.
    • - میخواهید عکس خودتان کنار نظرتان باشد؟ به gravatar.com بروید و عکستان را اضافه کنید.
    • - نظرات شما بعد از تایید مدیریت منتشر خواهد شد
     
     
     
    (بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد)