استقبال شاه عباس از ولی‌محمدخان در اصفهان

معصومه پورافشار

هنگامی‌كه ولی محمدخان بر سریر سلطنت ماوراءالنهر و تركستان جلوس كرد برادر‌زاده‌های خود امام‌قلی سلطان و ندر محمد‌خان فرزندان دین‌محمد‌خان را به ترتیب به حكومت سمرقند و ولایات واقع در جنوب رودخانه جیحون منصوب نمود ولی مدتی نگذشت كه آثار خلاف بین آنها ظاهر شده و پس از مدتی جنگ و كشمكش ولی محمدخان از امام‌قلی سلطان برادر‌زاده خود هزیمت یافته با فرزندش رستم‌محمد سلطان از معبر چهارجو به قلعه چهار‌جو آمده و با سیصد نفر از همراهان متوجه مرو شد. محراب‌خان حاكم مرو جریان ورود خان ازبك را به اطلاع شاه عباس رسانید و از فرمانروای تركستان به گرمی پذیرایی كرد ولی‌محمد‌خان از مرو متوجه مشهد شد و پس از بیست روز توقف آهنگ عراق كرد. از بسطام تا سمنان و خوار فریدون خان حاكم گرگان مأمور پذیرایی بود و در خوار علی قلی بیك خان ایشیك آقاسی باشی شاملو كه از اصفهان رسیده بود مهمانداری خان ازبك را به عهده گرفت. وقتی به خطه كاشان رسیدند اهالی كاشان میدان شهر را چراغانی كرده و مقدم او را تهنیت گفتند و خان ازبك پس از سه روز توقف در كاشان در آغاز سال 1020 هجری عازم اصفهان پایتخت شاه عباس شد.

به دستور پادشاه قرار شد مراسم استقبال رسمی و تشریفات لایق از ولی محمد‌خان به عمل آید. روز ورود وی از شهر اصفهان تا قریۀ دولت آباد بیست هزار تفنگچی در دو صف ایستادند و چهار بازار اطراف میدان نقش جهان و قیصریه و قهوه خانه‌ها و خانات را آیین بندی كردند و شاه عباس با امراء و اركان دولت از آن جمله الله وردی خان و الله قلی بیك و قور‌چی باشی و ندر محمد‌خان مُهر‌دار به استقبال رفته و چون به ولی محمد‌خان رسید از پیاده شدن او ممانعت كرده سواره با وی مصافحه كرد. در منزل دولت‌آباد آقا كمال دولت‌آبادی از بزرگان قریه استدعا كرد كه پادشاه به اتفاق مهمان خود لحظه‌ای برای استراحت به منزل او فرود آیند. از جاده تا منزل وی با فرشهای عالی مفروش شده بود و وی به‌طور شایسته و بایسته به لوازم ضیافت پرداخت. در شهر اصفهان منازل عالی جهت سكونت خان تركستان و همراهان وی اختصاص داده شده بود و علیقلی‌خان طبق دستور به مهمانداری وی تعیین شده بود.

شعرای آن زمان درباره  ورود ولی محمد خان به اصفهان اشعار مرغوب در سلك نظم كشیدند و از آن جمله خواجه شعیب جوشقانی چنین گفته بود:

چون ز گردشهای چرخ منقلب                              گشت پیدا در بخارا انقلاب

شاه تركستان ولیخان آنكه هست                         زیب بخش دولت افراسیاب

رهنمون شد دولت او را تا نهاد                               رو به درگاه شه مالك رقاب

شاه عباس قدر قدرت كه هست                           كامران و كامبخش و كامیاب

این قران سعد را تاریخ جو                              گشتم از اندیشه قدسی خطاب

ساخت روشن شمع مجلس را و گفت                               ماه شد مهمان بزم آفتاب

و دیگری به نام محمد صالح برادرزاده اسكندر بیك تركمان مؤلف تاریخ عالم آرای عباسی چنین سروده است:

عباس شه آن سپهر احسان                                   كز پرتو اوست زیب ایران

آمد به درش ز روی اخلاص                                  بر دست گرفته تحفه جان

قا آن زمان ولی محمد                                                  اورنگ نشین ملك توران

جستم ز خرد چو سال تاریخ                                   گفت آمده پادشاه توران

شاه عباس به افتخار مهمان خود ولی محمدخان جشنهای شاهانه ترتیب داد و مطربان خوش آهنگ و نوازندگان تیز چنگ به نوای دلگشا زنگ‌زدای خواطر گشته حوروشان عراقی و خراسانی به رقاصی درآمده خرامش و جلوه گری آغاز نهادند:

در آن فرخنده بزم و محفل خاص                   همی بودی ز شادی زهره رقاص

به هر گوشه خرامان دل ستانی                           به هر طرفی روان آرام جانی

بهشت‌آسا در آن رشگ گلستان                           به خدمت ایستاده جور و غلمان

مؤلف تاریخ عالم‌آرای عباسی نوشته است كه از طرف پادشاه به دفعات مراسم آتشبازی و چراغانی در میدان نقش جهان به افتخار ولی محمد‌خان ترتیب داده شد و از جملۀ آتش‌بازیهای عجیب از فیل بزرگی صحبت می‌دارد كه در حین آتش دادن و توپ انداختن از آن كوه پیكر آتش‌خوی زمین نورد بادپا حركات عجیب و حمله‌های مهیب مشاهده می‌شد و موجب انبساط خاطر خان تركستان و حاضران بساط اقدس می‌گردید. 

اسكندر بیك تركمان نوشته است كه در اول تیر ماه آن سال ولی محمد‌خان به اتفاق شاه عباس در خیابان چهارباغ تماشای جشن آب پاشان را نمودند و در آن روز بیش از صد هزار نفر در خیابان چهار باغ جمع آمده به یكدیگر آب می‌پاشیدند. ولی محمد‌خان به استظهار اخباری كه از تركستان می‌رسید و مشعر بر آن بود كه ورود وی را انتظار داشتند از شاه عباس اجازه مراجعت خواست و تقاضا كرد كه فقط پادگان خراسان در موقع لزوم به وی كمك كنند و چون خود شاه عباس هم عازم آذربایجان بود در روزی كه منجمین ساعت را خوب تشخیص داده بودند و اردوگاه در كنار زاینده رود استقرار یافته بود ولی محمد‌خان را به حضور طلبیده با یكدیگر صحبتهای خصوصی كردند و از طرف پادشاه زینل بیك خان شاملو مأمور شد كه تا خروج از سر حد ایران در ملازمت ولی محمد خان باشد.

           

تابلوی نقاشی در كاخ تاریخی چهل‌ستون اصفهان

تابلوی بزم شاه عباس كبیر در قصر چهل ستون كه این پادشاه را در حال پذیرایی از ولی محمد خان فرمانروای تركستان نشان می‌دهد از تابلوهای بسیار زیبا و ارزنده قصر چهل ستون است و بهترین تصویر شاه عباس كبیر را در این تابلو می‌توان مشاهده كرد. در این تابلو ولی محمد خان و همراهان برجستۀ وی در حضور شاه عباس جلوس كرده‌اند و سرداران بزرگ شاه عباس الله وردی خان و قِرْچَغان‌بیك و زینل‌بیك‌خان شاملو نیز در محضر شاه عباس دیده می‌شوند و سازندگان و رقاصان مجلس آرایی می‌كنند. 

نویسنده: دكتر لطف الله هنرفر

بازخوردها
    ارسال بازخورد
    • - نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.
    • - لطفا دیدگاهتان تا حد امکان مربوط به مطلب باشد.
    • - لطفا فارسی بنویسید.
    • - میخواهید عکس خودتان کنار نظرتان باشد؟ به gravatar.com بروید و عکستان را اضافه کنید.
    • - نظرات شما بعد از تایید مدیریت منتشر خواهد شد
     
     
     
    (بعد از تائید مدیر منتشر خواهد شد)